News

  • Prophet Suraphel Demissie to face justice in Norway

    Gumiin Waaqeffanna Oromoo Surafel Damissee akkuma biyya Norway dhufeen mana seeraa dhiyeessuf qophaayera.
    Namni Surafel Damissee jedhamu fi maqaa kiristaanan lallabu, bara darbe Ayyaanni Irreecha Oromoo hojii Seexanaa fi Bishaanitti amanuudha, waaqeffannaas xiqqeehaasa’a TV, FB, Youtube fi internet isaa irratti maxxansuun isaa niyaadatama. 


    Dubbii kana yeroo sanatti Gumiin Waaqeffannaa Oromoo fi Abbootii Gadaa Oromoo balaaleffachuudhan, namni kun akka dhiifama gaafatu xalayaan gaafatanii ture. Haa ta’u malee namni kun tuffii aadaa fi ummata keenya irraa qabuun deebii dhorkate. 
    Nama kanatu dhimma amantii kiristaanaa akka barsiisuuf afeeramee torbee dhufu (28.03.2018 -03.04.2018) gara Norway dhufaa jira. Namni biyya keenya deemaa, dachee Oromiyaa keessa dhaabbatee aadaa fi duudhaa Oromoo tuffatee arrabsee fi salphisetu, biyya walqixxummaan aadaa fi amantiin nama hundaa kabajame keessatti dhufee dhugumaan waa’ee amantii barsiisa jechuun nama dhiba. Kana malees namooti keenya kanneen amantii kirisitaanaa hordofan, namni kun nama dhugaan amantii barsiisudha jedhanii, nama aadaa fi duudhaa keenya salphisuuf yaale kana hordofuun of xiqqeessudha.


    Kanuma hubachuun nama aadaa fi dhugeeffata Oromoo arrabase kana seeraan gaafachuudhaf Gumiin Waaqeffannaa Oromoo kn seeran biyya Norwayitti waggaa kudhan dura galmaayee tajaajila keennaa jiru qophaayera. Namni amantii namaa salphisuuf cabsu, akkasumas xiqqeessudhaaf mirga kan hinqabne ta’uus akka baruuf gochuun barbaachisaadha.
    Haala kana keessatti Oromoon kamuu daangaa amantiitin osoo wal hinqoonne yeroo ergamtuun diinaa aadaafi duudhaa keenya cabsu kana qolannaa goonuf akka nu waliin dhaabbatan gaafana.


    Gumii Waaqeffannaa Oromoo
    Norway

     


    https://www.siitube.com/the-irreecha-incident-with-prophet-…

    Read more
  • Top contenders for Ethiopia's PM position

    Hailemariam Dessalegn was on the pedestal chairing the Ethiopian Peoples’ Revolutionary Democratic Front (EPRDF) Executive Committee meeting that went for the whole week starting March 11, 2018, for the last time. It was a must for Hailemariam to chair the Executive Committee meeting of the coalition as the statute of the EPRDF states that such a meeting has to be chaired by the chair of the party.

    After resigning from his post both as the prime minister and chairman of the EPRDF exactly a month ago on February 15, 2018, Hailemariam has not appeared before the public to discuss national or party issues except for meeting foreign high profile visitors including the President of Equatorial Guinea, Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, Minister of Foreign Affairs of the Russian Federation, Sergey Lavrov, the erstwhile US Secretary of State, Rex Tillerson, and the Foreign Affairs Minister of the United Arab Emirates, Sheikh Abdullah bin Zayed Al Nahyan.

    He also cleared himself from announcing the state of emergency to the public which was decreed on the next day of his resignation.

    Declaring the final stages of the meeting of the executive committee, which evaluated the depth of the inner criticism each member party conducted, Shiferaw Shigutie, the chair of the Southern Ethiopian Peoples’ Democratic Movement (SEPDM) and the head of the council of the EPRDF, said that the Council of the EPRDF will meet in the coming week to “fill the leadership gap.”

    In saying so, Shiferaw disclosed that the country, which has been anticipating seeing the new person to sit at the helm of the executive branch, is set to know who will replace Hailemariam.

    When the 180-member Council of the EPRDF meets next week, 45 from each member party, the main task will be electing a new chair to the coalition who eventually will become the prime minister of the country.

    According to the statute of the EPRDF, the Council is enshrined with the power of electing the chair and deputy chair of the Front who will also be presented for the parliament to approve.

    “The speaker of the House shall give opportunity to speak to a person represented by the political party or political parties that have majority seat to appoint the Prime Minister” and the “House shall endorse by acclamation the appointment of the Prime Minister presented”, states Article 67 of the parliament’s working procedure and code of conduct.

    Accordingly, the Council will appoint its chair and will get him appointed as prime minster by the parliament, without the House questioning the fitness of the person for the position.

    Four people are now hopefuls for the position of Prime Minister. One of them is the new chair of the Oromo People’s Democratic Organization (OPDO), Abiy Ahmed (PhD), who took the baton of the chairmanship from Lemma Megerssa, the president of the Oromia Regional State.

    Abiy is expected to clinch on the chairmanship given the move by his party to bring him to the fore as he is the one who can represent the party for the coalition’s chairmanship because of his membership in the House of People’s Representatives.

    The other is the Deputy Prime Minister, Demeke Mekonnen, who hails from the Amhara National Democratic Movement (ANDM). Demeke has recently been reelected to chair his home party Gedu Andargachew, president of the Amhara Regional State retaining the deputy chairmanship position.

    As it was the case during the time of Hailemariam’s ascent to the premiership following the death of Prime Minister Meles Zenawi, the deputy Prime Minister Demeke is another hopeful to be appointed as prime minister.

    Shiferaw is the outer person to take the position given his recent appointment as chair of his home party the SEPDM, which many took as a strategic move to present him fit for the premiership.

    Debretsion Gebremichael (PhD), the former minister of Communication and Information Technology and coordinator of the economic cluster with the rank of deputy prime minister, is the other hopeful. Debretsion, who became the chair of the regional party Tigray People Liberation Front (TPLF), is also the member of the parliament which makes him fit for the position of the PM if appointed by the Council.

    However, commentators say that the Council can pick any member to be its chair. Hence, there is no need to focus only on the chairs of respective member parties. Despite this, there are other contenders that say the position will go to no other than one of the chairs of each member party. They base their argument on the fact that the chairs are elected by the members of their party’s Council from which the 45 representatives come to make the 180 Council members of the EPRDF. Hence, so long as they are appointed to chair their respective parties among the pack of members, it is possible for them to represent their respective parties to run to chair the Front, thus, becoming the prime minister.

    Though, the final call will be for the ballots which will be voted in secret and the coming week might show Ethiopians who will be the next prime minister.

    Read more
  • የኦሮሞ ህዝብ በፍፁም መሳሳት ያሌለባቸው ሶስት ቁልፍ ጉዳዮች!

    1ኛ፣ የኦሮሞ ህዝብ ትግል በምንም ዓይነት ሁኔታ ሳላማዊ የትግል መስመሩን ለቆ ወደ ግጭትና የትጥቅ ትግል እንዳይቀየር ህዝቡ በተላይም ወጣቱ ሰላማዊ የትግል መስመሩን በትጋት መጠበቅ አለበት።ህዝባችን ራሱንና ንብረቱን ከጥቃት የመከላከል ራስን የመከላከል መብቱ ምን ጊዜም የተጠበቀ ነው። ይህንንም በግልፅ በህጋዊ መንገድ በራሱና ከውስጡ በወጡት ፓሊስና ወታደር ማድረግ ይችላል።በአገር ውስጥ ያለውን የኦሮሞ ወታደርና ፓሊስ የራሱ ማድረግ እየቻለ ልጆቹን ወደ ውጭና የማይታመኑ ጎረቤት አገሮች ልኮ በውትድርና ያሰለጥኑልኛል ብሎ ማሰብ የለበትም። የትግሬ ታጣቂ ለትግራይ ህዝብ የሚሞት ከሆነ የኦሮሞ ወይም የአማራ ወታደር ለህዝባቸው ክብርና ጥቅም የማይሞቱበት ሁኔታ በፍፁም ሊኖር አይችልም። ቢበዛግንዛቤውን ለማስረፅ ትንሽ ስራ ይጠይቅ ይሆናል። ነገር ግን ህወሃትና ከህወሃት ጋር የሚሰሩ ነፈሰ ገዳዮችና ሌቦች የህዝባችን ትግል ሰላማዊ መልኩን ትቶ ወደ ትጥቅ ትግል እንዲቀይር እየሰሩ ነው። ይህን የሚያደርጉትም ትግሉ ከኦሮሞ እጅ ወጥቶ ውጭ ባሉ ሌቦች እጅ እንዲገባና ያለፈው 27 ዓመት አዙሪት ህዝባችን ላይ እንዲመለስ ለማድረግ ነው።ይህ የኦሮሞ ፓለቲካ ዳግም ከአገር እንዲሰደድና በውጭ በጥገኝነት እንዲኖርና የሌሎች ኃይሎች መጫወቻ እንዲሆን ያደርጋል። ስለዚህ የህዝባችን ትግል ሰላማዊ መልኩን እንዳይቀይር ሁላችንም መጠበቅ አለብን።

    2ኛ፣ የተነቃነቀው ህወሃት ተነቅሎ ካልጠፋ የኦሮሞ ህዝብ በፍፁም በሰላም መኖር አይችልም።ስለዚህ ህወሃት ሁለተኛ ተመልሶ እንዳያቆጠቁጥ መቁረጥ ሳይሆን ከስሩ ተነቅሎ መጥፋት ያለበት ድርጅት መሆኑን የኦሮሞ ህዝብ ግልፅ ውሳኔ ላይ መድረስ አለበት። ከአንድ ሚሊዮን ህዝብ በላይ መሬታቸውንና ንብረታቸውን ለመዝረፍ የራሱን ታጠቂዎች አሰማርቶ ያፈናቀለ ሌባና ነፈሰ ገዳይ ቡድን በህዝባችን ላይ መንግስት መሆን አይችልም። በሞያሌ 50 ሺህ ህዝብ ያፈናቀለ የትግራይ ታጣቂ ቡድን በህዝባች መከከል በፍፁም መኖር የለበትም። እንደ ታዬ ደንደኣ ዓይነት ለሰው ልጆች እኩልነት(የትግራዩ ሌባ ህወሃትን ጨምሮ) የሚታገሉ ቅንና እውነተኛ ሰዎችን ያሰረ ቡድን ከየትኛውም ኦሮሞ ህዝብ መሪና እውነተኛ ኦሮሞ ጋር አብሮ መኖርና መስራት አይችልም። ስለዚህ ህወሃትን ከኦሮሚያ መንቀል ብቻ ሳይሆን ከህወሃት ጋር የሚሰራና የሚታባበር እንኳን ሰው የኦሮሞ ውሻ እንኳን እንደይኖር ግልፅ አቃም መያዝ አለበት።

    3ኛ፣ የነለማ መገርሳና የዶ/ር አብይ ቡድን በኢህዲግ ውስጥ ስልጣን ይዘው የሥረዓት ለውጥ የሚያመጡበት ሁኔታዎች ከሉ የኦሮሞ ህዝብ ሙሉ ድጋፉን ሊሰጣቸው ይገባል። ያ ሳይሆን ቀርቶ ህወሃት እነርሱን በማደናቀፍ ወይም እነርሱን ከፊቱ አድርጎ ዕድሜ መግዠና እንደ ጊዜ ማራዘሚያ ለመጠቀም ቢሞክር የኦሮሞ ህዝብ ሁሉንም የኢትዮጵያ ህዝቦች አስተባብሮ ይህን ሰው በላ ስራዓት ከስሩ ነቅሎ ለመጣል ትግሉን አፋፍሞ ለመቀጠል መዘጋጀት አለበት።

    Read more
  • ጃዋር መሐመድን በጥቁር አሜሪካዊ አስገድላለሁ ያለው ሰው ማንነት ሲጋለጥ (ምንሊክ ሳልሳዊ)

     

     

    የዛሬ አጀንዳ ሆኖ የዋለውና በርካቶችን ያስቆጣው የፌስቡክ ጽሁፍ በጃዋር መሐመድ ግድያ ላይ የተለቀቀው ፖስት ነበር። ይህ በፎቶግራፍ ተደግፎ በቤተሰቡ የልደት ምስል ተከሽኖ የቀረበው በጃዋር ላይ ሞት ያወጀበት ግለሰብ የተባለው ሰው በግልጽ ማንነቱ ታውቋል።

    ግለሰቡ ጋዜጠኛ ነው ከጀርባው የትግራይን ህዝብ ከሌላው ለመነጠል የሚፈልግ አንድ ሃይል አለ ይህ ሓይል የሕወሃትን ንብረት በበላይነት ከሰላሳ አምስት አመት በላይ የሚያስተዳድረው ሃይል ነው። በገንዘብ የሚደግፉት የሕወሓት ቱባዎችና የአግአዚያን አቀንቃኝ የሆኑ የትግራይ ባለሃብቶችና ጽንፈኛ ምሁራን ናቸው ከነዚህም አንዱ የራያ ቢራ አክስዮን መስራች ባለሃብቱ ዳዊት ገብረ እግዚያብሄር ይገኝበታል። በርካታ ፕሮፋይሎችን በመጠቀም በአማራ ስም ሆኖ ኦሮሞን የሚሳደብበት በኦሮሞ ስም አማራን የሚሳደብበት ፡ እንደለምለም ሃድጉ (በተቀየረው አዲሱ ስም ሓብታሙ ሃይለየሱስ) ባሉት አካውንቶቹ ደግሞ የትግራይ መገንጠልንና የሌላውን ህዝብ የሚያንቋሽሽበት ብዙ አካውንቶች አሉት ። አሁን በጃዋር ላይ ግድያ ምናምን ብሎ ያወጣው የዓውራምባ ታይምሱ ዳዊት ከበደ ነው ። ለዚህ ደግሞ ከዳዊት ከበደ ጋር የሚሰሩና የሚጠቀምባቸውን የመገናኛ መሳሪያዎች በበላይነት የሚቆጣጠሩ የደህንነት ሃይሎች በሰጡት መረጃ ተረጋግጧል።

    ይህ ፎቶግራፉ የተለጠፈው ሰው ፈጽሞ የፌስቡክ አካውንት የሌለው ሲሆን ጃዋርን ለማስገደል ቀርቶ አስቦትም አያውቅም ምክንያቱ ግን ምን መሰለህ ይህ ሰው የጃዋር ወዳጅ በሆኑ ቄሮዎች እርምጃ እንዲወሰድበትና የበቀል ጥሙን ፖለቲካዊ በሆነ መልኩ ለመወጣት ነው፥ከዚህም ባለፈ በዋናው አካውንቱ እንደሚታየው የትግራይ ህዝብን ከሌላው ጋር ለመነጠል ። በተለይ በድብቅ አጀንዳው የኦህዲድን እና በአዴን ላይ ንቀት አዘል መልእክቶች እያስተላለፈ የሚገኝ ማንን ሃይ ባይ የሌለው ሰው ነው።

    አቶ ሓብታሙ ሃይለየሱስ የዳዊት ከበደ ወዳጅ ነው። ክህደት ልምዱ የሆነው ዳዊት ከበደ ከሃብታሙ ጋር ጋር አለመግባባት ይፈጥራሉ ፡ ይህን ሰው ብር እንዲሰጠው የተለያዩ ማስፈራሪያዎችን በመጠቀም ቢያስገድደውም ሰውየው እንቢ በማለቱ ሊበቀለው በተለያዩ ጊዜያት ስሙን ሲያጠፋ ቆይቶ ዛሬ ደግሞ ፡ ለምለም ሃድጉ የሚባለውን የፌስቡክ አካውንት ስም ቀይሮ በምትኩም የተጣላውን ሰው ሓብታሙ ሃይለየሱስ ስምና ፎቶ እንዲሁም ከሁለት አመት በፊት በዚህ ሰው ቤት ተገኝቶ ያነሳውን የልጅ ልደት ፎቶ ለጥፎ ትክክለኛ የሰውየው አካውንት እንዲመስል ካደረገ በኋላ ፡ የተለያዩ ነገሮችን በተለይ ይህን ሰው ያስወነጅላሉ ብሎ ያሰባቸውን ነገሮች ፖስት እያደረገ ነው ። ከዚያም አልፎ የዚህን ሰው ስምና ፎቶ አሁንም በሌላ አካውንት ላይ በመለጠፍ ጃዋርን ለማስገደል እየሰራ ያለው የኦሮሞ ጠላት ይህ ሰው ነው ። ብሎ ለጥፏል።ሰው ነው ብለህ የልጅህን ልደት የጋበዝከው ሰው ፡ ልጆጭን ሚስትን ፎቶ አንስቶ ከዛ በሆነ ነገር ስትጋጩ ያንተን የልጅህን የመላው ቤተሰብህን ፎቶ በመለጠፍ አካውንቱ ያንተ እንዲመስል ካደረገ በኋላ ሊያስገድልህ የሚችል ነገር ፖስት ማድረግ ምን ያህል ነውረኝነት እንደሆነ አስበው ።

    የዓውራምባ ታይምሱ ጋዜጠኛ ዳዊት ከበደ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ትግራይ መገንጠል አለባት የሚል አጀንዳ በማራመድ ይህን ነገር ያጠናክሩልኛል የሚላቸውን የተለያዩ ባለሃብቶችና ምሁራንን በቪዲዮ እየቀረጸ በመለጠፍ ከሱ አላማ ውጭ ያሉ ሰወችን ግን የተለያየ ካባ በመስጠት ላይ ነው።የአውራምባ ታይምሱ ዳዊት ከበደ ነው ። በነገራችን ላይ ይህ ሰው መጥፎ ነገሮችን ለማድረግ ጓደኝነትም ሆነ ውለታ እንደማይዘው ዛሬ ባደረገው ነገር ማወቅ ትችላለህ። ከዚህ ቀደምም በፕሮፌሰር ብርሃኑ ነጋ ላይ የበላበትን ወጪት ሰብሮ ክህደት የፈጸመ ሰው ነው። ይህ ሰው ፌስቡክን እያተራመሰ ነው። የትግራይን ህዝብ ከሌላው ለመነጠል የተደራጀ ስራ በመስራትና እንደ ኦህዴድ እና ብአዴን ያሉ ድርጅቶችን በማሸማቀቅ ላይ ይገኛል ። ከዋናው ኣካውንት ሌላ ለምለም ሃድጉ የሚለውን አካውንት በተለይ ለዚህ ጉዳይ የሚጠቀምበት ነው።በዚህ አካውንት በግል ፀብ የተጣላቸውን ሰወች ሰወች ፎቶ በመጠቀም ፡ ከሰወቹ አመለካከት ውጭ የሆነ ነገር በመለጠፍ ሰወቹን ከተለያዩ ብሄሮች ጋር ለማላተም እና ፈጽሞ በማያውቁት ነገር አደጋ እንዲደርስባቸው እየሞከረ ይገኛል ።እርሱ ብቻ የትግራይ ህዝብ ተቆርቋሪ ይመስል ስሙን ከዳዊት ከበደ ወደ ሴፍ ተጋሩ ላይቭስ ቀይሮ የፈለገውን ሲል ይውላል ።

    ዳዊት ከበደ አውራምባ ታይምስ የተባለውን ድረገጽ የከፈተለት ብርሃኑ ነጋ እንደሆነ ታውቃለህ በድረገጹ ምርቃት ላይም ንጝግር ካደረጉ ሰወች መሃል አንዱ ታማኝ በየነ ነው መጨረሻ ላይ ግን ብርሃኑ ነጋ በመኖሪያ ቤቱ አንድ ግብዣ ያዘጋጃል ። በዚህ ቀን ከተጋበዙት ሰወች አንዱም ዳዊት ከበደ ነበር እናም ጊዜው ይመሽና ብርሃኑ ነጋ ቤት ያድራል ። ላፕቶፑን ይዞ ባለመምጣቱም ብርሃኑ ነጋ ላፕቶፑን እንዲጠቀምበት ያውሰዋል ። እናም ወዲያው በፍላሽ ላፕቶፑ ውስጥ ያሉትን መረጃዎች ኮፒ አድርጎ ወጣ። ይላሉ ዳዊት ከበደን በቅርቡ የሚያውቁት የደህንነት ሰዎች። በኢሕአዴግ ስልጣን ላይ ያሉት ባለስልጣኖች እስካሁን ድረስ አያምኑትም ። ቀረቤታ ያለው ያስመስላል እንጂ ፈጽሞ እንደዛ አይደለም ። እናም በነሱ ዘንድ ያጣውን ቀረቤታ ለማግኘት ነው እየዳከረ ያለው ። በጎን ደግሞ ከጃዋር ጋር ይሞዳሞዳል መረጃ ይሰጣል ፡ ዞር ብሎ ደግሞ ጃዋር ይገደል ብሎ በውሽት አካውንት ይጽፍና በንጹህ ሰው ያላክካል። መረጃውን ለሰጡን የድሮው አይሮፕላን ማረፊያ ጀርባ የአዲስ አበባ ደህንነት ቢሮ አባላት እናመሰግናለን። (ምንሊክ ሳልሳዊ)

    Read more
  • Abdi Fite claims wiretapping

    Mirga Oromoo tiksuuf OPDO’n akka dhaabaatti kufeera. Namooti dhuunfaa mirga sabichaaf falman galata qabu. Keessumaa warri 88 sun. Namooti addatti Dr. Abiyyiin abaaran garuu ammayyuu dhimma uummataa otuu hin taane dhimma garee fi dhimma dantaa addaati. Garee isaanii silaa Mummee Ministeeraaf mataa baachaa turetu rukutame. Isa kana Miky Amhara bareechee lafa kaa’eera. Kaleessa Dr. Abiyyiin faarsuuf hin ariifanne. Har’as abaaruuf hin ariifadhu. Akka dhaabaatti kan kufe bulchiinsa isaaniiti. Dr.Abiyyi Lammaa irratti fonqolcha geggeesse warri jettanii imimmaan naachaa roobsaa jirtan garuu Kan gurratti asaasee halkan akkas jedhaa irratti duulaa jedhee isinitti hime namticha har’a paarlaamaa keessatti Uummata Oromoo ganedha. Ragaa malee kana hin jenne!! Isin qofaatu wiretap godha seetanii! Nutuu isiniin wiretap gooneerraam Moo akka Russia Meddeling qaama dhimma kana qoratu Robert Muller Oromoo barbaannu.

     

    Read more
  • Sweden sign 120 mln USD agreement to support Ethiopia’s development

    ADDIS ABABA, July 27 (Xinhua) -- Ethiopia and Sweden on Thursday signed a 2.82 billion Ethiopian birr (over 120 million U.S. dollars) grant agreement to enhance climate change resilience and improve livelihood opportunities.

    The framework agreement, which was signed between Admasu Nebebe, State Minister of the Ethiopian Finance and Economic Cooperation and Annika Nordin Jayawardena, Bilateral Development Cooperation Head at the Swedish Embassy in Ethiopia, also aims to promote sustainable and democratic development in Ethiopia.

    The agreement is used as a framework which leads the development cooperation of the two countries up to 2020, according to a statement issued by the Ethiopian Ministry of Finance and Economic Cooperation on Thursday.

    According to the ministry, the commitment made on Thursday will be applicable for various projects to be implemented in the east African country during the reported period.

    Nebebe, while signing the agreement, affirmed that Sweden has been supporting Ethiopia in education, health, water supply and rural development projects since the 1960s.

    Jayawardena, on her part, also said that the agreement will contribute to building the capacity of the Ethiopian federal government and regional states in natural resources development and other sectors.

    She also indicated that the framework agreement will contribute to efforts in curbing the effects of climate change and the implementation of Ethiopia's green economy plan.

     

    Read more
  • The Fraught Relationship Between Ethiopia’s Capital City and Largest State By Endalk

     

    Holy Trinity Cathedral in Addis Ababa was built after 1941 to commemorate the liberation of Ethiopia from Fascist Italy. Photo by David Stanley via Flickr. CC BY 2.0

    (Global Voices) — At the end of June, the Ethiopian Council of Ministers revealed a bill that seeks to address questions of social services, language, education and culture involving the country’s capital, Addis Ababa, and Oromia, Ethiopia’s largest region within which Addis Ababa is located.

    The government and its supporters say the law is needed to redress the historical injustices that the people of Oromia suffered since the establishment of Addis Ababa. Critics see the law as a tactic to disenfranchise the residents of Addis Ababa. Some go further in their allegation that the law is intended to worsen the already sensitive ethnic relations in Ethiopia.

    Most of the debate about the bill has fallen along the lines of regional elites against more cosmopolitan elites, tradition against modernity, and ethno-nationalists against civic nationalists — divisions that are often a source of strife in Ethiopia.

    On the map of Ethiopia, Addis Ababa is a stretch of high plains inside the state Oromia. With just 0.047 percent of the country’s territory, Addis Ababa is the largest metropolitan area in Ethiopia. Numerous ethnic and religious groups from every corner of Ethiopia live in Addis Ababa; a significant number of Addis Ababa’s 4 million residents generally present themselves as cosmopolitan, liberal and post-ethnic.

    Oromia, meanwhile, is home to the Oromo people, the single largest ethnic group comprising at least 34 percent of Ethiopia’s 100 million population, but which has also historically been politically marginalized. Addis Ababa is the seat of the current government —  EPRDF, which is dominated by the Tigrayan People’s Liberation Front — and although it is inside the state, Oromia does not control the city; the federal government does and has since 1991 when Ethiopia was transformed into a federation of nine ethnic-based regional states.

    The Ethiopian constitution, however, accorded Oromia what the government called “Special Interest” over Addis Ababa when it was adopted in 1995 due to the city’s unique location.

    The purpose of the new draft law is to legislate the “Special Interest” provisions of the constitution and solve other problems that have arisen between Addis Ababa and Oromia, such as the possible expansion of the city’s boundaries, which would have meant the eviction of Oromo farmers whose subsistence depends on farmlands that are located around the city.

    The expansion, among other things, was at the heart of protests mounted by Oromo students from 2014 to 2016. The Ethiopian government cracked down on the movement hard; according to rights organizations, hundreds were killed and thousands were arrested before Ethiopian government declared a state of emergency in October 2016.

    The proposed law is contentious, but many expect that it will be passed over the next few days. Ababa’s skyline provides a backdrop for Meskal Square, site of military parades and rallies during the Communist era which ended in 1991. Photo by David Stanley via Flickr. CC BY 2.0

    Addis Ababa’s skyline provides a backdrop for Meskal Square, site of military parades and rallies during the Communist era which ended in 1991. Photo by David Stanley via Flickr. CC BY 2.0

    Incorporating Oromo identity into Addis Ababa

    There are about 13 “titles” in the bill, each dedicated to the “Special Interest” of the state of Oromia over Addis Ababa.

    In its major provisions, the bill would incorporate Oromo (known as “Afaan Oromo”) as a working language of the municipality, mandate that the city government provide education for residents of Addis Ababa whose mother tongue is Afaan Oromo, and preserve Oromo cultural enclaves and buildings within the city. The bill also sanctions the use of Finfine (in Oromo language) as an alternative name of Addis Ababa and allows the renaming of streets, public squares, and neighborhoods in Addis Ababa with names memorializing Oromo culture and identity.

    This part of the bill has been discussed widely on social media as it deals with the history, identity and language use of Addis Ababa.

    Opponents fear it causes division and strife by appealing Oromo nationalists, and some have further claimed the problems these provisions claim to solve don’t actually exist.

    However, many Oromo nationalists support this part of the bill, albeit with qualms.

    Who owns Addis Ababa land?

    Oromo nationalists, however, categorically oppose a different part of the bill that deals with the ownership of land in Addis Ababa.

    In the current practice, the federal government owns the land and the bill explicitly asserts that Addis Ababa is a federal land. But the bill would warrant the state of Oromia to acquire and develop land for government activities and public services free of occupancy payment.

    For critics, that doesn’t do enough to grant Oromia its rightful and historical ownership of the city of Addis Ababa. As a guest author of the pro-government news analysis site the HornAffairs wrote:

    The constitution clearly provides that territorially the Ethiopian State is structured into only nine regional states. The territory of Ethiopia comprises the territory of these member states.

    Apart from the member states territory there is no piece of land belonging to the federal government or any other kind of administration. Any conception of Addis Ababa as an administration with its own separate territorial jurisdiction outside of Oromia or as a federal territory is ruled out from the beginning.

    Anyone living in Addis is living in Oromia Regional State.

    Non-Oromo opponents of the bill claim that this section will allow discrimination against Addis Ababa residents, who usually present themselves as post-ethnic and cosmopolitan.On Facebook, the former chairman of Addis Ababa Chamber of Commerce, Kebour Ghenna, wrote: 

    Very soon, I will be celebrating my sixtieth birthday in Addis Ababa. My son was born in Addis Ababa. I was born in Addis Ababa. My father was born Addis Ababa. My grandfather also!

    Last week’s EPRDF arbitrary edict, offering Addis Ababa an absurd affirmative action model has come as a surprise and shock to me… I am sure to many others too. This decree reinforces further the attempt of the government to divide of Addis Ababians according to ethnic lines, and disenfranchises a huge number of residents.

    But Oromo nationalists argue back that they were forcefully removed from the land over the course of numerous bloody disputes, so it makes sense for Oromia to be guaranteed some level of influence over the city. In his response to Kebour Ghenna, Birhanemeskel Abebe wrote:

    No Armageddon! No Apocalypse at the return of Addis Ababa’s as an Oromia City and Capital!

    Healthcare and jobs

    Another important component of the bill deals with jobs, social and health care services.

    Under current practice, all Ethiopians including Oromos in Addis Ababa are entitled to jobs, social and health care services. But the bill would institute opportunity structures for Oromo youth who live in and around the city of Addis Ababa, seeming to imply that there is discrimination against Oromos in Addis Ababa. Opride, a news analysis site wrote:

    …the draft further alienates and excludes the Oromo people from the city by misconstruing basic constitutional and human rights as Oromia’s special interest. For example, a key provision on health care states that Oromos living in towns and rural areas around Addis Ababa can “access health care services at government hospitals and medical facilities like any resident of the city.” This is laughable. It implies that there is a law in place that currently prevents Oromos from seeking medical treatment at public hospitals and clinics in Addis Ababa. Or that Addis Ababa residents currently enjoy preferential access and treatment at public health institutions in the city.

    Read more
  • ETHIOPIA-BORN PRO-DEMOCRACY UK CITIZEN FACES TERRORISM CHARGES

    A United Kingdom (U.K.) court has charged an Ethiopia-born management lecturer over nine counts of terrorism offences.

    Tadesse Kersmo fled Ethiopia in 2009 and sought asylum in the U.K. He was later granted British citizenship.

    Westminster Magistrates Court judge, Emma Arbuthnot, granted Kersmo a bail of $32,000 along with other release conditions. He is due back in the Central Criminal Court in two weeks, the BBC reports.

    He is affiliated with the opposition group, Ginbot 7, which is banned in Ethiopia. Among the accusations he faces are, receiving training in Eritrea and holding terrorism related information like texts on sniper training and guerrilla warfare.

    Kersmo who was arrested during his return to the United Kingdom in January told reporters that he was innocent of the charges. The case is the first such in relation to an Ethiopian opposition member outside of the country.

    The regime in Addis Ababa has received flak from rights groups that accuse them of stifling dissent and cracking down on political opposition and the media.

    Read more
  • በኢትዮጵያ አገራዊ ንቅናቄ አማካይነት በአገራቸዉ ጉዳይ ላይ ለመምከር በኦስሎ (ኖርዌይ) ቅዳሜ June 17, 2017 ለተሰበሰቡት ኢትዮጵያዉያን

     

    ዉድ ወገኖቼ፡-
     
    ከሁሉም አስቀድሜ በኢትዮጵያ አገራዊ ንቅናቄ ስም የተደረገላችሁን ጥሪ ተቀብላችሁ በአገራችሁ ጉዳይ ላይ ለመወያየትና ሁላችንም የምንፈልገዉን ነፃነት በኢትዮጵያ ዕዉን ለማድረግ የሚረዳ አስተዋፅኦ ለማበርከት በዚህ ዝግጅት ላይ በመገኘታችሁ በኢትዮጵያ አገራዊ ንቅናቄ እና በራሴም ስም ልባዊ ምሥጋናዬን ላቀርብላችሁ እወዳለሁ፡፡
     
    የዛሬዉን ንግግሬን እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ በጥሞና ሊያስብበት የሚገባዉ ነዉ ብዬ የማምንበትንና እኔን ግን እጅግ በጣም የሚያሣስበኝን መሠረታዊ ጥያቄ በመጠየቅ ለመጀመር እፈልጋለሁ፡፡ እስከአሁን ካየናቸዉና አሁንም ከምናያቸዉ ዕዉነታዎች አንፃር ስናይ የሕወሐትን መዉደቅ ተከትሎ በኢትዮጵያ ሊከሠት የሚችለዉ ሁኔታ ምን ሊሆን እንደሚችል አስባችሁ ታዉቃላችሁ? ሊፈጠር የሚችለዉስ ሁኔታ አሣስቧችሁ ወይም ዕረፍት ነስቷችሁ ያዉቃል?  እኔን በኢትዮጵያ ሊፈጠር የሚችለዉ ሁኔታ እጅግ በጣም ያሣስበኛል፡፡ ምክንያቱም ከወጣትነት ዕድሜዬ ጀምሬ ያየሁት የመንግሥት ሥርዓት በተቀየረ ቁጥር ነገሮች ከመጥፎ ሁኔታ እጅግ በጣም ወደከፋ ሁኔታ ሲለወጡ ስለአየሁ ነዉ፡፡  በእኔ የዕድሜ ክልል እንዳሉት የእኔ ትዉልድ አባላት ሁሉ ስለፖለቲካ ማሰብ የጀመርኩት በቀዳማዊ ኃይለ-ሥላሤ ዘመነ-መንግሥት ነበር፡፡ በወቅቱ ከንጉሡ የዘዉድ አገዛዝ ቀጥሎ በኢትዮጵያ ወደ ሥልጣን የሚመጣ መንግሥት በየትኛዉም መልኩ ከቀደመዉ ሥርዓት የባሰ ይሆናል ብለን አስበን አናዉቅም ነበር፡፡ የደርግ መንግሥት ግን ከንጉሡ ሥርዓት የባሰ ሆነና ግምታችን የተሣሣተ መሆኑን አሣየን፡፡ ከዚያ በኋላም ደግሞ ከደርግ ሥርዓት ቀጥሎ የሚመጣዉ ሥርዓት በብዙ መልኩ ከደርግ የሚሻል ይሆናል የሚል ግምት ነበረን፡፡ ይሁን እንጂ በሕወሐት የሚመራዉን ጨቋኝ፣ ግፈኛ፣ ጨፍጫፊ እና ዘራፊ የአገዛዝ ሥርዓት  ካየን በኋላ ግምታችን ትክክል እንዳልነበረ አረጋገጥን፡፡
     
    የደርግ መንግሥት የሚወስዳቸዉን ኢሰብዓዊ ዕርምጃዎች ሁሉ ይወስድ የነበረዉ “የፊየል ወጠጤ …” የሚል መዝሙር እያስዘመረ በግልፅ እና በአደባባይ ስለነበር ምን ያህል ዜጎች እንደታሠሩ፣ እንደታፈኑና እንደተገደሉ ማወቅ ይቻል ነበር፡፡ የህወሐት አገዛዝ ግን የሚወስዳቸዉን የግፍና የጭካኔ ዕርምጃዎች ሁሉ የሚወስደዉ ድብቅ እና ፍፁም ምስጢራዊ በሆኑ መንገዶች ስለሆነ ምን ያህል ወገኖቻችን እንደታፈኑና ከታፈኑትስ ዉስጥ ምን ያህሎቹ እንደተገደሉ ማወቅ አልቻልንም፡፡  በአንድ ነገር ላይ ግን በጣም እርግጠኞች ሆነን መነጋገር እንችላለን፡- በሕወሐት አገዛዝ ሥር የታፈኑትና በግፍ የተጨፈጨፉት ወገኖቻችን ቁጥር በደርግ ሥርዓት ሥር ከታፈኑትና ከተገደሉት ጋር ሲመዛዘን እጅግ በጣም ከፍተኛ ነዉ፡፡ ይህን እያወቅን ግን ከአሁን በኋላ ኢትዮጵያ ዉስጥ ወደ መንግሥትነት ሥልጣን የሚመጣዉ ኃይል አሁን አራት ኪሎ ላይ ተደላድሎ ከተቀመጠዉ የሕወሐት የጥቂቶች የግፍና የጭቆና አገዛዝ የባሰ አይሆንም ብለን ራሣችንን እናታልላለን፡፡ ካለፉት ተሞክሮዎቻችን ተነስተን ግን ከሕወሐት የባሰ ሥርዓት እንዳይመጣብን በጣም መጠንቀቅ አለብን፡፡ አሁን እንዲያዉም ባለፉት ተከታታይ አገዛዞች ካየናቸዉ ሁኔታዎች እጅግ በጣም የባሰ አደጋም ሊመጣብን ይችል ይሆናል እንድንል የሚያደርጉንን አንዳንድ ምልክቶች እያየን ነዉ፡፡ በበኩሌ እጅግ በጣም ሣሣቢ ሊሆን ይችላል ብዬ የማስበዉ ችግር ኢትዮጵያ እንደ አገር መቀጠል እንዳትችል የሚያደርግ ችግር ነዉ፡፡ ከሁሉም ችግሮች የሚብሰዉ ደግሞ የኢትዮጵያ እንደ አገር መቀጠል አለመቻል ነዉ፡፡
     
    ያለምንም ማጋነን ይህ አሁን በሥልጣን ላይ ያለዉ የጥቂቶች ቡድን በሚወስዳቸዉ ጭፍን እርምጃዎች ምክንያት በኢትዮጵያ ሥርዓተ-አልበኝነት እንዲሰፍን እና አገር እንድትበታተን የሚያደርግ ዘግናኝ ሁኔታ ሊፈጠር ይችላል፡፡ በበኩሌ የወጣትነትና የጉልምስና ዕድሜዉን በኢትዮጵያ ፖለቲካ ዉስጥ እንዳሣለፈ ሰዉ ሆኜ ሣየዉ መጪዉ ጊዜ ምን ሊሆን እንደሚችል የሚያሣስበኝና የሚያስጨንቀኝም “ይህቺ አገር ተበታትና እንዳልነበረች ትሆን ይሆን?” በሚለዉ ስጋቴ ምክንያት ነዉ፡፡
     
    ሩቅ መሄድ ሣያስፈልገን በቅርባችን በአፍሪካ ቀንድ ዉስጥ እንኳን አገሮች ሲበታተኑና እንዳልነበሩ ሲሆኑ አይተናል፡፡ በሥልጣን ላይ ያለን መንግሥት ለመጣል የሚታገሉ ኃይሎች የሚስመሙበት አንድ ብቸኛ ጉዳይ ሊጥሉት ለሚታገሉት መንግሥት ያላቸዉ ጥላቻ ብቻ የመሆኑ ዕዉነታ ለአገሮች መበታተንና ወደባሰ ችግር  ዉስጥ መግባት አስተዋፅኦ አድርጓል፡፡ በሌላ አባባል ተቃዋሚ ኃይሎች የሚግባቡበት ወይም የሚስማሙበት አንድ ብቸኛ ጉዳይ እናስወግደዋለን ለሚሉት መንግሥት ያላቸዉ ጥላቻ ብቻ መሆኑ አገራት ወደባሰ ችግር እንዲገቡ ምክንያት ሆኗል፡፡
     
    በጥቂት ጊዜ ዉስጥ መንግሥት-አልባ በሆነችዉና እስከዛሬም ድረስ ከገባችበት ዉስብስብ ችግር ባልወጣችዉ በጎረቤታችን በሶማሊያ ያየነዉ ይህንን ነዉ፡፡ የሶማሊያዉያን ዋነኛ እና ጠንካራ ብሔራዊ መግባቢያ ለኢትዮጵያ ያላቸዉ ጥላቻ ነበር፡፡ በወቅቱ ሶማሊያዉያን ኢትዮጵያን በኃይል ለማንበርከክ ተባብረዉ ነበር፡፡  ይህንን የምለዉ በግምት ወይንም በሰሚ ሰሚ ሣይሆን በአካል ተገኝቼ ያየኋቸዉን አንዳንድ ዕዉነታዎች መሠረት በማድረግ ነዉ፡፡ የኢትዮጵያ እና የሶማሊያ ጦርነት እንዳበቃ  በ1978 የኢትዮ – ሶማሌ ጦርነት እንዳለቀ የኢሣን የሰፈራ መንደሮች በእግር አቋርጬ ወደ ጅቡቲ  ተጉዤ ነበር፡፡ በጉዟችን ላይ ያገኘናቸዉ የኢሣ ሶማሌ ጎሣ አባላት – በዕድሜ የገፉ መሃይማን አሮጊቶችን ጨምሮ – “ሃበሻ” ብለዉ ለሚጠሩት ሕዝብ ያላቸዉን በጣም ሥር የሰደደ ጥላቻ አሣይተዉናል፡፡
     
    ይህ ሌላዉን ሕዝብ የመጥላት አባዜ ነበር የ1978 የሶማሌ መፈንቅለ መንግሥት ሙከራን ተከትሎ ወደራሣቸዉ የአድርስ በእርስ ጥላቻ የዞረዉ፡፡ በሌላ አነጋገር ሶማሌዎች “ሃበሻ” ብለዉ ለሚጠሩት ሕዝብ ያላቸዉን ሥር የሰደደ ጥላቻ ወደራሣቸዉ የእርስ-በእርስ የጎሣ ጥላቻ አዞሩት፡፡ ከዚያ በኋላ የሶማሌ አገራዊ ስሜት በቅፅበት ተቀየረ፡፡ በመጨረሻም የተለያዩ የጎሣ ቡድኖች ሁሉንም ነገር ትተዉ የዚያድባሬን አምባገነናዊ ሥርዓት ወደመጣሉ ላይ ብቻ አተኮሩ፡፡ በዚያድባሬ አምባገነናዊ አገዛዝ ላይ ከነበራቸዉ ጥላቻ እና አገዛዙንም ተባብረዉ ለመጣል ከነበራቸዉ ፍላጎት ዉጭ ሌላ የጋራ የሆነ አጀንዳ ያልነበራቸዉ እነዚህ የጎሣ ቡድኖች ዚያድባሬ በ1991 ከሥልጣን ከተወገደ በኋላ እርስ በእርሳቸዉ ወደ መጠፋፋት አመሩ፡፡ ዛሬም ድረስ ሶማሊያ ከዚያ ችግር ሙሉ በሙሉ አልወጣችም፡፡
     
    የደቡብ ሱዳን ሁኔታም ሌላዉ ሩቅ መሄድ ሣያስፈልገን ከቅርባችን ልናነሠዉ የምንችለዉ ጥሩ ምሣሌ ነዉ፡፡ ዓመታትን በፈጀ ትግል የሚፈልጉትን ድል ከተጎናፀፉ እና ነፃነተቸዉን ካወጁ በኋላ በጣም ዉስብስብ፣ ምስቅልቅልና ተስፋ አሰቆራጭ ሁኔታ ዉስጥ ከገቡት የአፍሪካ ቀንድ አገሮች አንዷ ደቡብ ሱዳን ናትና፡፡ የሰሜኑን የበላይነት ከመጥላት ሌላ የጋራችን የሚሉት መግባቢያ ነጥብ ያልነበራቸዉ የደቡብ ሱዳን ነፃነት ታጋዮች የሚጠሉትን ጨቋኝ ሥርዓት በጋራ ካስወገዱ በኋላ እና ነፃነታቸዉን ካወጁ በኋላ በአንድነት እንዲቀጥሉ የሚያደርጋቸዉ የጋራ አጀንዳ አልነበራቸዉም፡፡ ስለሆነም ያገኙትን ድል ማጣጣምና ያላቸዉን የተፈጥሮ ሃብት ተጠቅመዉ በዕድገት ጎዳና ላይ ተባብረዉ መጓዝ አልቻሉም፡፡ ይልቁንም አንዱ የሌላዉ የበላይ ለመሆን በሚደረግ የእርስ በርስ ግጭት ዉስጥ በመግባት ከራሣቸዉም አገር አልፈዉ የመላዉ አፍሪካ ቀንድ አገሮች ስጋት ለመሆን ችለዋል፡፡
     
    እንደእኔ እምነት ከእነዚህ የቅርብ ጎረቤቶቻችን የተማርናቸዉ ጠቃሚ ትምህርቶች አሉ፡፡ ከእነዚህ ትምህርቶች ሦስት ነጥቦችን ጨምቀን ማዉጣት እንችላለን፡-
    1. በፍፁም አምባገነንነትና በአንድ ሉዓላዊት አገር መበታተን መካከል የጠበቀ ግንኙነት መኖሩን ተረድተናል፡፡ አንዱ ለሌላዉ መኖር ቅድመ-ሁኔታ እንደሆነም አረጋግጠናል፤
    2. አንዴ ወደ ዉድቀት ጎዳና መሄድ የጀመረን ሥርዓት ለማቆም የሚቻልበት ቦታ እንደሌለም አዉቀናል፤
    3. በአገር ደረጃ ሲታይ ወደ ዉድቀት ጎዳና መሄድ በጣም ቀላል መሆኑንና ከሂደቱ መመለስ ግን እጅግ በጣም ከባድ እንደሆነ የእነዚህ ጎረቤቶቻችን ተሞክሮ በግልፅ አሣይቶናል፡፡
    ስለሆነም እጃችንን አጣጥፈን የምንቀመጥበትና የአገራችንን ወደ ዉድቀት ማምራት የምንጠብቅበት ምክንያት ስለሌለ የኢትዮጵያ ጉዳይ ያገባናል የምንል ወገኖች ሁሉ ጉልበታችንን፣ ዕዉቀታችንን፣ ሃብታችንንና ጊዜያችንን ብሎም ማሣደር የምንችለዉን ተፅዕኖ ሁሉ አቀናጅተንና አስተባብረን አገራችንን ከመበታተን አደጋ መታደግ ይኖርብናል፡፡ ለዚህ ደግሞ የኢትዮጵያ አገራዊ ንቅናቄ ምሥረታ እንደ ጥሩ ተስፋ ሰጭ እርምጃ ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል፡፡
     
    ሁለችንም እንደምናዉቀዉ ለኢትዮጵያ አገራዊ ንቅናቄ ምሥረታ ምክንያት የሆኑት የመግባቢያ ነጥቦች የተወሰኑ ናቸዉ፡፡ እንዲያዉም አንዳንዶቹ የንቅናቄዉ መሥራች ድርጅቶች ከሚግባቡባቸዉ የጋራ ነጥቦች ይልቅ የሚለያዩባቸዉ ፖለቲካዊና ማህበራዊ ጉዳዮች ሊበዙ ይችላሉ፡፡ የአገራዊ ንቅናቄዉ ጥሩና ጠንካራ ጎን አድርገን ከምንወስዳቸዉ ነጥቦች አንዱና ዋነኛዉም ልዩነቶቻችንን ወደጎን አድርገንና አቻችለን በሚያግባቡን ጉዳዮች ላይ አብረን ለመሥራት መስማማታችንና የሚያግባቡንን ጉዳዮቸ በሂደት እያበራከትን እንደምንሄድ ተስፋ ማድረጋችን ነዉ፡፡ ለዚህ ደግሞ በግልፅነት፣ በመከባበር፣ በቅንነትና ኃላፊነት በተመላበት ስሜት በጥልቅ መወያየት፣ መመካከርና መከራከር አለብን፡፡ የኢትዮጵየ አገራዊ ንቅናቄን የመሠረትነዉ አራት ድርጅቶች ይህንን በተግባር እያደረግን መሆናችንን ስገልፅ ደስታ ይሰማኛል፡፡
     
    እንደሚታወቀዉ አንዱና ዋነኛዉ የልዩነታችን ምክንያት አንዳንድ ወገኖች “የጎሣ ፖለቲካ” ብለዉ የሚጠሩት ማንነትን መሠረት ያደረገ የፖለቲካ ሂደት ነዉ፡፡ በነገራችን ላይ “የጎሣ ፖለቲካም” ሆነ አንዳንዶች ደግሞ እንደሚሉት “የዘር ፖለቲካ” የሚሉት አጠራሮች እንደ እኔ እምነት የተሣሣቱ አጠራሮች ናቸዉ፡፡ “ጎሣ” የሚለዉ ቃል ከአፋን ኦሮሞ የተወሰደ ቃል ሲሆን በኦሮሞ ሕዝብ ማህበረሰባዊ ክፍፍሎች ዉስጥ በዝቅተኛ ደረጃ ላይ የሚገኝ ነዉ፡፡ “ዘር” የሚለዉ ቃል ደግሞ የቆዳ ቀለማችን ጥቁር የሆነዉን ሁላችንንም በጥቁርነታችን አንድ ላይ የሚገልፀን ወይንም ደግሞ የሰዉ ዘር አባላት በመሆናችን እንደ “የሰዉ ዘር” በአንድነት የሚገልፀን ሰፊ የሆነ ቃል ነዉ፡፡ ስለሆነም በማንነት የተደራጀንን ወገኖች “የጎሣ ፖለቲከኞች” ወይም “የዘር ፖለቲካ አራማጆች” ብሎ መፈረጅና ትናንትም ስላልነበረዉና ዛሬም ስለሌለዉ “አንድነት” ደግሞ ደጋግሞ ማንሣት ትርጉም የለዉም፡፡ በዲሞክራሲያዊ መርሆ የምናምን ከሆነና የኢትዮጵያ ሕዝቦች በነፃነት፣ በእኩልነትና በወንድማማችነት በአንድ የጋራ አገር አብሮ መኖር አለባቸዉ ብለን ከልብ የምናምን ከሆነ የምንፈልገዉ በጉልበትና በመሣሪያ ኃይል የሚከበር የመልክዓ-ምድር አንድነት ሣይሆን የሕዝብ ለሕዝብ አንድነትን መሆን ይኖርበታል፡፡ በቅንነት ከተነሣንና በግልፅነት ከተቀራረብን የዚህ ዓይነቱ የሕዝብ ለሕዝብ አንድነት በአገራችን እንዲኖር ማድረግ እንችላለን፡፡
    በመሠረቱ በጠመንጃ ኃይል የተመሠረተና በኃይል እየተጠበቀ ያለ የመልክዓ-ምድር አንድነት እንጂ የሕዝብ ለሕዝብ እዉነተኛ አንድነት ባልነበረባትና አሁንም በሌለባት ኢትዮጵያ የነፃነት፣ የእኩልነት፣ የፍትህ እና የዲሞክራሲ ጭላንጭል እንዲታይ ለማድረግ ይቻል ዘንድ በብሔር ስም በማንነታችን ተደራጅተን የምንታገለዉና “የአንድነት ኃይሎች” ተብለዉ የተፈረጁት ወገኖች ከምንፈልገዉ ግብ ለመድረስ ከምንም በፊት “የኢትዮጵያ አንድነት” ለሚለዉ ፅንሰ ሃሳብ በምንሰጠዉ ትርጉም ላይ መግባባት መቻል ይኖርብናል፡፡
    በኢትዮጵያዊ ማንነት ወይንም በ“ኢትዮጵያዊነት” ፅንሰ-ሃሳብ ላይም በትርጉም ያለመግባባት ችግር ያለ ይመስለኛል፡፡ ከዚህ ግራ የተጋባ እና ግራ የሚያጋባ የግንዛቤ ችግር መዉጣት የምንችለዉ በሁለት መንገዶች ብቻ ነዉ ብዬ አስባለሁ፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ  በፖለቲካ ክርክሮቻችን ዉስጥ “ያለምንም ቅድመ ሁኔታ” የሚል ማስጠንቀቂያ መሰል ነገር ማስገባትን ማቆም መቻል አለብን፡፡ በበኩሌ ያለምንም  ቅድመ-ሁኔታ የሚጫንብኝን አንድነት የማልደግፈዉንና የማልቀበለዉን ያህል የተወሰኑ ቅድመ  ሁኔታዎችን ባካተተ መንገድ የኢትዮጵያን አንድነትም ሆነ የኢትዮጵያን እንደ አንድ ሉዓላዊት አገር መቀጠል አልቃወምም፡፡ ይህን አቋም እንድይዝ ያደረገኝ ደግሞ እስከዛሬ የምናዉቀዉ “የኢትዮጵያ አንድነት” በጉልበት፣ በጠመንጃ ኃይልና በማስፈራራት ተጠብቆ የቆየ የዉሸት አንድነት መሆኑን ማወቄ ነዉ፡፡ በተቃራኒዉ ግን በሕዝቦች ስምምነትና በመግባባት ላይ የተመሠረተ አንድነትን በደስታ እቀበላለሁ፤ ከልብም እደግፋለሁ፡፡
     
    ይህ በስምምነትና በመግባባት ላይ የተመሠረተ እዉነተኛ የሕዝብ ለሕዝብ አንድነትን የመመሥረቱ አዝማሚያ ደግሞ እጅግ በጣም በሚያበረታታና ተስፋ በሚሰጥ መንገድ በአገር ቤት ባሉት ወገኖቻችን መካከል ተጀምሯል፡፡  ይህ ዕዉነታ የሕወሐትን የግፍ አገዛዝ በመቃወም ከፍተኛ የሕዝባዊ አመፅ እንቅስቃሴዎች ሲካሄዱ በነበረበት ወቅት በሰሜኑ የአገራችን ክፍል፤ በተለይም በጎንደር እና በጎጃም በሚገኘዉ የአማራ ወገናችንና እንዲሁም በኦሮሞ ሕዝብ አማካይነት በማያሻማ መንገድ ተሰምሮበታል፡፡ እንግዲህ ይህን ተስፋ ሰጪ እና በጣም አበረታች የሆነ ጅምር በተቻለን መንገድ ሁሉ ማጠናከር ይኖርብናል፡፡
     
    በተከታታይ የኢትዮጵያ ገዢ ሥርዓቶች በጉልበት ተጭኖብን የኖረዉን ዓይነት የግዴታ አንድነት የማልቀበልባቸዉ ግልፅ ምክንየቶች አሉኝ፡፡
     
    የዚያ ዓይነቱ የጉልበት አንድነት የአንዳንድ ማህበረሰቦችን የሌላዉ አካል አለመሆን አጉልቶ በሚያሣይ መንገድ የተገነባ ብቻ ሣይሆን አንድን ሕዝብ ራሱ የሚያለያይ “አንድነት” ነበር፡፡   አንዳንዶች ጮክ ብለዉ የሚዘምሩለት የእስከዛሬዉ “የኢትዮጵያ አንድነት” አንዱን የበላይ ሌላዉን ደግሞ የበታች፣ አንዱን ልጅ ሌላዉን የእንጀራ ልጅ በሚያደርግ ከፋፋይ የጭቆና አገዘዝ ላይ የተመሠረተ ነበር፤ ዛሬም ቢሆን በሕወሐት አገዛዝ ሥር ያለዉ “የአገር አንድነት” ጥቂቶችን ተጠቃሚና አንደኛ ደረጃ ዜጎች የሚያደርግ የዉሸት “አንድነት” መሆኑ አያጠያይቅም፡፡ በአጠቃላይ አነጋገር የእስከዛሬዉ “የኢትዮጵያ አንድነት”  የተወሰኑትን ሕዝቦች የተደበቁ እንዲሆኑ ያደረገና ስልታዊ በሆነ መንገድ ያገለለ፣ ጥቂቶችን ግን ተጠቃሚ እና ጎልተዉ እንዲታዩ ያደረገ መሆኑ ለብዙዎቻችን ግልፅ ነዉ፡፡ የዚህ ዓይነቱ “አንድነት” በየትኛዉም መስፈርት ሚዛናዊነት ያለዉ ካለመሆኑም በላይ ወደዳር የተገፉትን ሕዝቦች ልብ ያሸፈተ የዉሸት አንድነት ነበር ማለት ይቻላል፡፡ ልምሣሌ፡- ከላይ ለመግለፅ የሞከርኩት የእስከዛሬዉ “የኢትዮጵያ አንድነት” ኦሮሞዎችን፣ ከምባታዎችን፣ ጉራጌዎችን፣ ሃዲያዎችን፣ ሲዳማዎችን፣ አኝዋኮችን፣ አፋሮችንና ሌሎችንም ሕዝቦች እርስ በእርስ የሚያቃቅር እና የሚያለያይ የከፋፍሎ መግዛት ፖሊሲ የሚንፀባረቅበት “አንድነት” ነበር፤ ዛሬም በህወሐት አገዛዝ ሥር የተለወጠ ነገር የለም፡፡
    ሕዝቦችን ስልታዊ በሆነ መንገድ እርስ በእርሣቸዉ የሚያለያይ የዉሸት “አንድነት” አንድ መሆን በሚገባቸዉና መሆንም በሚፈልጉ ሕዝቦች መካከል ስምምነትና መተባበር እንዳይኖር የሚያደርግ ሲሆን በተቃራኒዉ ግን የአገዛዙ ጥበቃና ድጋፍ የማይለያቸዉንና ዉስጣዊ አንድነታቸዉ ያልተበረዘዉን የአገዛዙ ተጠቃሚ ወገኖች የበለጠ እንዲተሣሰሩና አንድነታቸዉንም ጠብቀዉ እንዲቆዩ ያደርጋቸዋል፡፡ ይህ ደግሞ ሚዛናዊ ካለመሆኑም በላይ በአብሮነት ላይ የተመሠረተ የሁሉም ሕዝቦች እዉነተኛ አንድነት  እንዳይኖር የሚያደርግ ነዉ፡፡ የዚህ ዓይነቱ ከፋፋይ የሆነ የስም ብቻ አንድነት በምንም መልኩ የሚደገፍ አይሆንም፡፡
     
    የበለጠ ተቀባይነት የሚኖረዉና የተለያዩ የኢትዮጵያ ሕዝቦችን የሚያስተሣስረዉ እዉነተኛ አንድነት ልዩነቶቻችንን የሚያከብርና በመፈቃቀድና በመተባበር ላይ የሚመሠረት ከመልክዓ-ምድር አንድነት የዘለለ የሕዝብ ለሕዝብ አንድነት ነዉ፡፡  ስለዚህ የየትኛዉንም ወገን የበላይነት የማይቀበሉ ሕዝቦች በመተባበር፣ በመከባበር፣ በመፈቃቀድና በመስማማት በቅንነትና በግልፅነት ተቀራርበዉ ወደ አንድነት ጎዳና ለመሄድ ተባብረዉ የጋራ ጠላታቸዉን እንዲታገሉ ብናደርግ ሁላችንም ለምንቀበለዉና ለዘላቂነቱም ለምንታገልለት አዲስ የኢትዮጵያ አንድነት ጠንካራ መሠረት ልንጥል እንችላለን፡፡ ከዚህ ዉጭ የሆነዉ የእስከዛሬዉ “የኢትዮጵያ አንድነትም” ሆነ “ኢትዮጵያዊነት”  የሕዝቦችን ማንነት ማለትም፡- ኦሮሞነትን፣ አኝዋክነትን፣ ጉራጌነትን፣ ሲዳማነትን፣ ከምባታነትን፣ ከፊቾነትን፣ ዳዉሮነትን፣ ሃዲያነትን፣ ጋሞነትን፣ ወላይታነትን፣ አፋርነትን፣ ወዘተ  የጨፈለቀ የመልክዓ-ምድር “አንድነት” ነበር፡፡
     
    የኢትዮጵያን ሕዝቦች ማዕከል አድርጎ በቆመ የኢትዮጵያ አንድነት ዉስጥ ግን የሕዝቦች ማንነት የሚጨፈለቅበት ምክንያት አይኖርም፡፡ ማለትም የኢትዮጵያ ሕዝቦች ማንነታቸዉን እንደያዙ ኢትዮጵያዊ ሆነዉ ወይም የኢትዮጵያዊነትን ማንነት በኩራት ተላብሰዉ ሊታዩ የሚችሉት መሬታቸዉን ሣይሆን እነሱን ራሣቸዉን ማዕከል አድርጎ በተመሠረተ የኢትዮጵያ አንድነት ዉስጥ ብቻ ነዉ፡፡ ያኔ ነዉ የቋንቋ፣ የባህል፣ የዕምነት፣ እና ሌሎችም ልዩነቶቻችን  የዉበታችን ምንጮች መሆናቸዉን አምነን ዉብ የሆነና ሕዝቦችን ማዕከል ያደረገ የኢትዮጵያ አንድነት ፈጥረናል ወይም መሥርተናል ማለት የምንችለዉ፡፡
     
    በሌላ በኩል ደግሞ ራሣቸዉን ኦሮሞ፣ አማራ፣ ጉራጌ፣ ወላይታ፣ ሲዳማ፣ ወዘተ ማለት የማይፈልጉና  ከኢትዮጵያ እና ከኢትዮጵያዊነት ዉጭ ሌላ ማንነት የለንም የሚሉ ወገኖች እንዳሉ ያታወቃል፡፡ በእነዚህም ላይ ቢሆን የብሔር ማንነታቸዉን በግድ እንዲቀበሉ ለማድረግ አላስፈላጊ ጫና ማሣደር የለብንም፡፡ እነዚህ በ“ኢትዮጵያዊነት”  ብቻ መታወቅና መገለፅ የሚፈልጉ ወገኖች እኛን በማንነታችን መታወቅና መታገል የምንፈልገዉን ወገኖችን  “የለም አፋርነታችሁን፣ ኦሮሞነታችሁን፣ ሲዳማነታችሁን፣ አማራነታችሁን፣ ጉራጌነታችሁን፣ አኝዋክነታችሁን፣ ወዘተ ወደዚያ ጥላችሁ “ኢትዮጵያዊ ነን” ብቻ በሉ” ሊሉን አይገባም፡፡
     
    ጠቅለል ባለ አነጋገር እኔ በዚህ ንግግሬ ዉስጥ ይስማማኛል ብዬ የምገልፀዉ የኢትዮጵያ አንድነትና የኢትዮጵያዊነት መገለጫ ያለፉት ገዢዎቻችን ሊጭኑብን ሞክረዉ ካልተቀበልነዉና አምርረንም ከታገልነዉ ዛሬም ድረስ እየታገልነዉ ካለነዉ አንድነትና ኢትዮጵያዊነት ፍፁም የተለየ ነዉ፡፡
     
    የቀድሞዉ “ኢትዮጵያዊነት” የኢትዮጵያን ሕዝቦች ሁሉ ያካተተ ወይንም በትክክል ያቀፈ አልነበረም፡፡ ስለሆነም የእስከዛሬዉ አንድነት ጥቂቶች ራሳቸዉን የሚያዩበትና የሚገልፁበት የነበረ ሲሆን ብዙሃን ግን በፍፁም ራሣቸዉን የማያዩበት ነበር፡፡ እነዚህ ትናንት በነበረዉና አሁንም ባለዉ የጥቂቶች “ኢትዮጵያዊነት” ዉስጥ ራሣቸዉን ፈልገዉ ማግኘት ያልቻሉ ወገኖች ፍትሃዊ የሆኑ የመብት ጥያቄዎችን አንስተዉ ማንነትን መሠረት ያደረገ የፖለቲካ ትግል ለማፋፋም ተገደዱ፡፡ የራስን ዕድል በራስ የመወሰን ጥያቄ አንስተዉ የፖለቲካ ትግል እንቅስቃሴዎችንም አስፋፉ፡፡ እነዚህ የራስን ዕድል በራስ ለመወሰን ሕዝቦች ያነሷቸዉ ፍትሃዊና ተገቢነት ያላቸዉ ጥያቄዎች አሁንም ድረስ አጥጋቢ መልስ ስላላገኙ ነፃነት፣ ፍትህ፣ እኩልነት እና ዲሞክራሲ ፈላጊ ሕዝቦች ከዓመታት በፊት የጀመሩትን ትግል ዛሬም ድረስ በተለያየ መልኩ እንደቀጠሉ ናቸዉ፡፡
     
    እንግዲህ ኢትዮጵያን አንድነቷ የተጠበቀ ሉዓላዊት አገር አድርጎ ማስቀጠል የሚቻልበት ብቸኛዉ መንገድ ኢትዮጵያዊነትን የአንድ ወገን ብቻ መገለጫ ከመሆን አላቆ የሁሉም የአገሪቱ ሕዝቦች ማንነቶች ጎልተዉ የሚታዩበትና የሚገለፁበት የልዩ ልዩ ማንነቶች ድምር ዉጤት እንደሆነ አድርጎ በመተርጎም ነዉ፡፡
     
    እንደእኔ እምነት ኦሮሞ ሆኖ ኢትዮጵያዊ መሆን ይቻላል፡፡ ኦሮሞ ሆኖ ኢትዮጵያዊ መሆን ደግሞ የትኛዉንም ወገን አይጎዳም፤ ብዙዎቻችን ለምንመኘዉ ዓይነት የአገር አንድነት ግን ይበጃል፡፡ ኦሮሞ ሆኖ ኢትዮጵያዊ፣ ሲዳማ ሆኖ ኢትዮጵያዊ፣ አማራ ሆኖ ኢትዮጵያዊ መሆን  አይቻልም የሚለዉ ጭፍን አቀራረብ ማንነታችንን መሠረት አድርገን የጋራችን የሆነች ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያን እንደ አዲስ እንመሥርት የሚል ግልፅ አቋም የያዝነዉን ወገኖች ከሁለቱ አንዱን እንድንመርጥ ያስገድደናል፡፡ ያ አስገዳጅ ሁኔታ ከተፈጠረ ደግሞ ብዙዎቹ ብሔረተኞች – በተለይም የኦሮሞ ብሔረተኞች ኢትዮጵያዊነትን እርግፍ አድርገዉ ጥለዉ የብሔር ማንነታቸዉን ብቻ ይዘዉ መቅረትን እንደሚመርጡ አልጠራጠርም፡፡ ይህ የግዴታ ምርጫ ደግሞ ኢትዮጵያን አንድነቷ እንደተጠበቀ ለማስቀጠል ጥሩ ሊባል የሚችል አማራጭ አይደለም፡፡
     
    የቋንቋ ጉዳይም ሌላዉ የማያዳግም ዕልባት ሊሰጠዉ የሚገባ ቁልፍ እና አወዛጋቢ ጉዳይ ከመሆኑም በላይ እጅግ መሠረታዊ ከሆኑት የዲሞክራሲ መብት ጥያቄዎች አንዱና ዋነኛዉ ነዉ ማለት ይቻላል፡፡ በአንደኛ ደረጃ የትምህርት ሂደት፣ በአስተዳደር፣ በፍትህ፣ በጤናና በሌሎችም ማህበራዊ አገልግሎት መስጫ የመንገሥት ተቋማት ዉስጥ በአፍ መፍቻ ቋንቋ የመገልገሉ አስፈላጊነት እና እንደ አፋን ኦሮሞ ያለዉን በብዙ ሚሊዮኖች የሚቆጠሩ የአገራችን ሕዝቦች (በትዉልድ ኦሮሞ ያልሆኑትን እጅግ በጣም ብዙ ትዉልደ ኢትዮጵያዉያን ጨምሮ) የሚገለገሉበትን የአገሪቱ ትልቅ ሕዝብ ቋንቋ አማራጭ የፌዴራል መንግሥቱ የሥራ ቋንቋ እንዲሆን አለማድረግ ለምንመኘዉ የኢትዮጵያ አንድነት ዕንቅፋት መሆኑ አጠያያቂ አይሆንም፡፡ ዕዉነተኛ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ከሚገለፅባቸዉ ባህሪያት አንዱ ለሥርዓቱ ተገልጋዮች ክፍት መሆኑና ተገልጋዩ ሕዝብ መንግሥትን ወክለዉ የተቀመጡትን አገልጋዮቹን አግኝቶ በቀጥታ ማነጋገር መቻሉ ነዉ፡፡ ይህ ደግሞ ተገልጋይንም ሆነ አገልጋይን ያቀራርባል፣ ያስተሣስራል፡፡ በሌላ አባባል ሕዝብን ከመንግሥት ጋር፣ መንግሥትንም ከህዝብ ጋር በጥሩ መንገድ ያቆራኛል፡፡ ባለፉት ሥርዓቶች ሲደረግ እንደነበረዉ በአገልጋይና በተገልጋይ መካከል አስተርጓሚ ለማቆም መሞከር በትክክለኛ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ዉስጥ ሊኖር የሚገባዉን የአገልጋይና የተገልጋይ ቀጥተኛ ግንኙነት ያደናቅፋል፡፡
     
    ኢትዮጵያ ዉስጥ በመንግሥት ባለሥልጣናትና በተራዉ ሕዝብ መካከል አስተርጓሚን ማቆም የተለመደ እንደነበረ የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነዉ፡፡ ይህ አስተርጓሚን የማቆም ሥርዓት “ስማ በለዉ!!” በመባል ይታወቃል፡፡ ልጅ እያለሁ በፍርድ ቤት የችሎት ሂደት ላይ ተገኝቼ ለአንድ የአፋን ኦሮሞ ተናጋሪ ወደ አማርኛ ቋንቋ የሚያስተረጉምለት ሰዉ ተመድቦለት የችሎቱ ሥነ-ሥርዓት በ“ስማ በለዉ!!” ሲካሄድ የመከታተል ዕድል አግኝቼ ነበር፡፡ ተርጓሚዉ – ሌላ ተልዕኮ ኖሮት ይሁን የአፋን ኦሮሞ አባባሎችን በትክክል መተርጎም አቅቶት እንደሆነ እስከአሁን ድረስ ባልተረዳሁት ምክንያት – የአፋን ኦሮሞ ተናጋሪዉ ያለዉን ለዉጦ ባለጉዳዩ ካለዉ ለየት ባለ መንገድ ለችሎቱ ሲተረጉም ታዝቤ ነበር፡፡ ይህ የትርጉም ስህተት እንደ አንድ ኦሮሞ በጣም ከሚያንገበግቡኝና እስከዛሬም ድረስ ከአዕምሮዬ ሊጠፉ ካልቻሉ አሣዛኝ ክስተቶች እንደ አንዱ ሆኖ ይሰማኛል፡፡
     
    ማንኛዉም በሕዝቦች የመብት ጥያቄ ምክንያት ሥራ ላይ የዋለ ነገር ጎጂ ነዉ ሊባል የሚችለዉ በአንድ ወይንም በሌላ መልኩ ሌላዉን ወገን የሚጎዳ ሆኖ ከተገኘ ነዉ፡፡ ለምሣሌ፡- በቋንቋ አጠቃቀም ጉዳይ ላይ ምንም ዓይነት ጉዳት በየትኛዉም ወገን ላይ እንደማይደርስ እርግጠኛ ሆኖ መናገር ይቻላል፡፡ ኦሮሞዎች የፍትህ አገልግሎት፣ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርት፣ አስተዳደራዊ አገልግሎት፣ የጤና አገልግሎት፣ ወዘተ በትክክል ለማግኘት በራሣቸዉ እናት ቋንቋ በአፋን ኦሮሞ ቢጠቀሙ ማነዉ የሚጎዳዉ? ባለፉት ሥርዓቶች ኦሮሞ ወገኖቻችን በ“ስማ በለዉ!!” ሲዳኙ የተጠቀመ ወገን ነበረ? ሌሎች ኢትዮጵያዉያንስ የአገራችን የጀርባ አጥንት የሆነዉን የዚህን በቁጥሩ የአገራችን ብዙሃን፣ በመሬቱ አቀማመጥ ደግሞ የመላ አገሪቱ ዕምብርት የሆነ ሕዝብ ቋንቋ እንዲያዉቁ ቢደረግ ጉዳቱ ምኑ ላይ ነዉ?
     
    የዛሬዎቹ የኢትዮጵያ ገዢዎች የወረሷቸዉና በትክክል ከመፍታት ይልቅ የባሰዉኑ ያወሳሰቧቸዉ ብዙ ችግሮች አሉ፡፡ በአንፃሩ ደግሞ ተደላድለዉ በሥልጣን ላይ ለመቆየት ብለዉ የፈጠሯቸዉ ችግሮችም አሉ፡፡ እንፍታም ቢሉ ደግሞ በቀላሉ ሊፈቷቸዉ የማይችሏቸዉ ችግሮች አሉ፡፡ የሕዝብ ቁጥር በከፍተኛ ፍጥነት መጨመር የዛሬዎቹ ገዢዎችም ሆኑ የነገዎቹ መሪዎችና አስተዳዳሪዎች ሊገቷቸዉ ወይንም ሊቆጣጠሯቸዉ ከማይችሏቸዉ ችግሮች አንዱ ነዉ፡፡ የዛሬዎቹ የሕወሐት ገዢዎች ከሩብ ምዕተ-ዓመት በፊት ወደሥልጣን ሲመጡ የኢትዮጵያ ሕዝብ ቁጥር ከ50 ሚሊዮን ትንሽ ከፍ ያለ ነበር፡፡ ዛሬ የአትዮጵያ ሕዝብ ቁጥር ወደ 100 ሚሊዮን ተጠግቷል፡፡ ይህ በጣም ከፍተኛ የሆነ የሕዝብ ቁጥር በጣም ዉስን በሆነዉ የአገሪቱ ሃብት አጠቃቀም ላይም ሆነ በአካባቢ ብክለት ረገድ የሚያስከትለዉ  ችግር በቀላሉ የሚገመት አይደለም፡፡
     
    ይህን የሕዝብ ቁጥር ችግር የትኛዉም ከሕወሐት ቀጥሎ ወደ ሥልጣን የሚመጣ መንግሥትም ሣይወድ በግድ ይወርሰዋል፡፡ በጣም የሚደንቀዉ ነገር ይህ የሕዝብ ቁጥር ጉዳይ በተቃዋሚ ወገኖች ዘንድ እንደ ችግር ተወስዶ ዉይይት ሲደረግበት ወይም መፍትሔ ሲፈለግለት አለመታየቱ ነዉ፡፡  ስለሆነም ለሕዝብ ቁጥር ፈጣን ዕድገት ትኩረት ሰጥተን መነጋገር አለመቻላችን በጣም ያሣስበኛል፡፡ ምክንያቱም አገሪቱን ወደ ጥፋት ሊመሯት ከሚችሉት ችግሮች አንዱ ይህ የሕዝብ ቁጥር ጉዳይ እንደሆነ ስለሚሰማኝ ነዉ፡፡ በዚህ ረገድ ሁላችንም ዝምታን የመረጥን እንመስላለን፡፡ በሕዝብ ቁጥር ፈጣን ዕድገት ምክንያት ሊመጡብን ስለሚችሉት ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ  እና ማህበራዊ  ችግሮች ምንም የምንጨነቅ አንመስልም፡፡ ለዚህም ነዉ በዚህ ታሪካዊ መድረክ ላይ ሆኜ ይህን አሣሣቢ ጉዳይ እያየንና እየሰማን ዝምታን የመረጥነዉ ለምንድነዉ? ብዬ መጠየቅ የፈለግኩት፡፡
     
    ዛሬ በአገራችን መዲና የሚኖሩ ሰዎች የሕዝብ ብዛት ምን ያህል ከመጠን ያለፈ እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ ሌላዉን ሁሉ ትተን የከተማዋ መንገዶች ሁሌም በሰዎች ተሞልተዉና መፈናፈኛ አጥተዉ ሲታዩ በሕዝቡ ዘንድም ሆነ በፖለቲካ ድርጅቶች፣ በሙያ ማህበራት ወይም በሌሎች ማህበራዊ ተቋማት እና በግለሰብ ኢትዮጵያዉያን አማካይነት ጥያቄ ማስነሣት ነበረባቸዉ፡፡
     
    ይህ ሁሉ ሆኖ ግን የዕለት ተዕለት ወንጀሎች እስከአሁን ድረስ በጣም ከፍተኛ ደረጃ ላይ መድረሣቸዉ አልተሰማም፡፡ የተደራጁ የወንጀለኞች ቡድኖች ከቁጥጥር ዉጭ ሆነዉ ሕዝብን እያስቸገሩ መሆኑን  አንሰማም ወይንም አናይም፡፡ ይህ ደግሞ አንድ መታለፍ የሌለበት ጥያቄ እንድናነሣ ያደርገናል – የሕዝብ ብዛት፣ በሕዝብ ብዛት የተጨናነቀች መዲና፣ ከመጠን ያለፈ ድህነት፣ ማመን የሚያስቸግር የኑሮ ዉድነት፣ ወዘተ በመሣሪያ ወደተደገፈ ዝርፊያ እና ወደሌሎችም ወንጀሎች ያላመሩት እንዴት ነዉ? የሚል መሠረታዊ ጥያቄ፡፡ መልሱ የኢትዮጵያን ሕዝብ ልዩ የሆነ ባህሪ ከማወቅ ይገኛል ብዬ አምናለሁ፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝቦች እዉነትም እጅግ በጣም ጨዋ የሆኑ ሕዝቦች ናቸዉ፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝቦች ማንም ሣይነግራቸዉና ሣያስገድዳቸዉ እንዲሁ በተፈጥሮአቸዉ ህግን ያከብራሉ፡፡ አብዛኞቹ ሕዝቦቻችን ፈሪሃ እግዚአብሄር ያደረባቸዉ ናቸዉ፡፡  ከሕወሐት የመሣሪያ ጋጋታ እና ወታደራዊ ጡንቻ በላይ እነዚህ ከላይ የተዘረዘሩት የሕዝቦቻችን ጥሩ ጎኖች ናቸዉ የኢትዮጵያን ሕዝቦች በሰላም ዉለዉ እንዲገቡና ተከባብረዉ አብረዉ እንዲኖሩ ያደረጓቸዉ፡፡ ነገር ግን ይህ ሁኔታ አንድ ቀን ሊቀየር ይችላል፡፡ ችግሮች ገፍተዉ እና ክልክ አልፈዉ ሲመጡ በቀላሉ ማቆሚያ መንገድ አይኖርም፡፡ ስለዚህ የፖለቲካ ድርጅቶች መሪዎች፣ የሃይማኖት አባቶች፣ የአገር ሽማግሌዎች፣ የሙያ  ማህበራት መሪዎች፣ ታዋቂ ግለሰቦች፣ ወዘተ ከቁጥጥር ዉጭ የሆነ ሁኔታ እንዳይፈጠር ለማድረግ ይቻል ዘንድ በተገኘዉ መንገድ ሁሉ ሕዝብ ዉስጥ ገብተዉ መሥራት ይጠበቅባቸዋል፡፡ በተለይም የፖለቲካ ድርጅቶች መሪዎችን ብዙ እጅግ በጣም ብዙ ችግሮች ከፊታችን ተደቅነዉ ይጠብቁናልና ከአሁኑ ጀምረን እጅ ለእጅ ተያይዘን ወደ ሥራ መግባት ይኖርብናል፡፡
     
    በመጨረሻም በጋራ አገራችን ለሁላችንም የሚበጅ ዕዉነተኛ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት ዕዉን ለማድረግ እንድንችልና ሕዝቦቻችን በጨቋኝ ሥርዓት የግፍ አገዛዝና ጭፍን አካሄድ ምክንያት ከሚፈጠር መከራና ስቃይ ተላቀዉ ሰላም የሰፈነበት የተረጋጋ ሕይወት መምራት እንዲችሉ ለማድረግ ልዩነቶቻችንን ሁሉ አቻችለን ቢያንስ ቢያንስ በምንስማማባቸዉ ጉዳዮች ዙሪያ በመቀራረብ እጅ ለእጅ ተያይዘን ከመታገል ዉጭ ሌላ አማራጭ እንደሌለን ለአንድ አፍታ እንኳን እንዳንዘነጋ አበክሬ ላስገነዝባችሁ እወዳለሁ፡፡ ስለሆነም ከሰባት ወራት በፊት በታዋቂ ኢትዮጵያዉያን ያልተቆጠበ ጥረትና በአራት የፖለቲካ ድርጅቶች ስምምነት በይፋ ተመሥርቶ ቅንነት፣ ግልፅነትና አርቆ አስተዋይነት ባልተለየዉ ሁኔታ እንቅስቃሴ እያደረገ ያለዉን የኢትዮጵያ አገራዊ ንቅናቄ እንድትቀላቀሉና በተቻላችሁ መንገድ ሁሉ ደግሞ ከጎኑ እንድትሰለፉ በራሴና በንቅናቄዉ መሪዎች ስም ጥሪዬን ሣቀርብላችሁ በምትችሉት መንገድ ሁሉ ከእኛ ጋር እንደምትተባበሩና አገራዊ ንቅናቄያችንን በሁሉም መስክ እንዲጠናከር እንደምታደርጉ በመተማመን ነዉ፡፡
    አመሰግናለሁ፡፡
    Read more
  • Oromummaa and Evangelical Christianity in Oromia: A Rejoinder - Etana Habte

    London, UK

    Oromummaa and Evangelical Christianity in Oromia: A Rejoinder

    Etana Habte

     This brief account is a rejoinder to Birhanu M Lenjiso’s “Protestanitization and Deethnicization of the Oromo. Initially authored in 2012, the piece was posted on the author’s Facebook Timeline on Sunday June 11, 2017. After it was posted in 2012, Birhanu claims, he “...received a lot of unpleasant comments” from readers. And these comments, according to Birhanu, were “rudimentary” emanating from “prejudice” and are levelled against his post by “…people from this particular [protestant] sect,” a reference to Oromo evangelical Christians. But he does not give any reason what necessitated reposting on Sunday a five years old piece again. 

    I presume that it is posted again because of a video featuring a certain Surafel Demisse performing miracle healing to a woman while blurting out anti-Irreechaa statements. Surafel’s video went viral on social media after June 06, 2017 and received sharp criticisms and denunciations. Surafel deserves all forms of criticisms for his profound ignorance, which includes a question during the ministry, “…what is Irreecha?” I have made my own position clear regarding Surafel’s offensive remarks in a posting dated June 06, 2017. I rejected the minister as irresponsible and stated my hope that he will take personal responsibility for what he did against Irreecha in public —and by extension, against the Oromo public. At this time in history, only less than a year since the 2016 Irreecha festival where more than 600 Oromo lives were lost on a day viewed as an unmistakable expression of Oromo national unity, any act that denigrates Irreecha, in my view, is tantamount to opposing the very essence of the Oromo national struggle and taking a side in support of its historical and current enemies. 

    In response to a public outburst on social media, Surafel Demisse reportedly removed from his Presence TV website the video that outraged the Oromo social media public. The reaction is, however, not limited to Surafel blurting nonsense. Social media campaign against him took a very unwise turn to extrapolating Surafel’s offense to all services in all evangelical churches and generalising his ill-advised remarks at his healing program to similar Christian institutions. Some seized the opportunity to cast evangelical services as a project driven by deep-seated prejudice against Oromo national identity (Oromummaa/Oromoness). I believe this kind of extrapolation and projection is without merit. The vast majority of evangelical churches are communities of believers and Christian services are genuine rituals of worship designed to have communion with the divine. I reject the effort to reduce a specific community of believers to a bunch of infiltrators whose secret mission is diluting Oromo culture and identity.  

    This said it is imperative to reflect on Birhanu’s post where I was tagged on Facebook along with 13 other people. Birhanu’s piece starts with description of the Oromo as Ethiopia’s numerical majority presenting the nation as “…an amazingly unified group with strong ethno-nationalism based on one culture … one language…and one religion.” It notes that the Oromo nation and Oromummaa survived Ethiopia’s policy of assimilation whose purpose was to create a single dominant cultural core, “safeguard[ing] its major culture, belief and language.”Although under continuous attacks,” Birhanu argues, “the Oromo still practice Gadaa, Waqqefaana [Waaqeffannaa], Ireecha [Irreecha], Boranticha [Booranticha] and many other rituals.” Accordingly, gadaa is for the Oromo nation “…a religion…polity” and the best symbolization of Oromummaa. Birhanu contends that evangelical Christianity has now spread all over Oromia and its converts “…are busy identifying themselves…” with evangelical Christianity than Oromummaa. “I lost many friends,” Birhanu laments, “whose languages were changed automatically and start [sic] to interact on the bases of the new identity, their common church than common culture…” 

    He shared with us his experiences as a university student and argued that evangelical Christianity “is constructing itself by deconstructing the ethnic symbols of the Oromo society,” a perception he linked to his discernment that the evangelical Oromo converts have been “ashamed of their culture and cultural symbols … .” More interestingly, Birhanu states that he wished to have known how other religions that had centuries of interaction with the Oromo, i.e. Islam and Waaqeffannaa, might have treated Oromo cultural values. However, “[r]eligion cannot speak,” Birhanu regrets, apparently unaware of the voluminous literature speaking to his plea.  

    Finally, Birhanu’s anecdotal piece asserts that evangelical Christianity “is smoothly constructing itself in Oromia in particular and Ethiopia in general…” and “by deconstructing the ethnic symbols of the Oromo society,” at that. Birhanu’s parody quickly concluded that evangelical Christianity has made “the Oromo people ashamed of their culture and cultural symbols,” and Oromo evangelical Christians are themselves “…far from stopping belittling the Oromo people and their culture.” Birhanu’s astonishing skit ends with two questions, “…is that not possible to be a protestant [and] being an Oromo?” “Does becoming a protestant or Protestantism necessarily incompatible with being an Oromo?”

    At first sight, more than anything else in Birhanu’s parody, I found these questions quite intriguing because I saw them as a starting point to genuine contributions to healthy debate on religious diversity. But dealing with them may not be as easy as they seem because evangelical Christianity has a long history among the Oromo and other peoples of Ethiopia. Yet, we may not be able to understand the relations between evangelical Christianity and Oromummaa in isolation from Ethiopia’s historical experiences, notably, and, as Birhanu noted, imperial Ethiopia’s attempt at assimilating Oromo identity into the Habesha identity in the name of political integration and state building. All forms of major religions in Ethiopia—Christianity and Islam as well as indigenous belief systems—have shaped vital parts of the society. They invariably informed the value systems, culture, social organizations, even the means of survival and politics of diverse communities in Ethiopia. So is evangelical Christianity. They have all been contributing to shaping Oromummaa in their own ways; they are playing similar roles even today and will continue to do so.

    In the last few decades, a few historical and religious studies have formed a cache of literature on their roles and significantly pushed the horizons of our knowledge. It is not my intention to rehearse the history of such complex and sophisticated interaction. Nor will I be tempted to prepare an outline of evangelical Christianity’s contributions to the Oromo nation. By design, it is not something a rejoinder like this can achieve. My intention is to give an elaborate response to Birhanu’s anecdotal piece by highlighting some of the major points of his argument. I argue that we cannot isolate evangelical Christianity from all other religions which the Oromo nation have long embraced and try to show the nature of interaction between—and the consequences of— evangelical Christianity and Oromummaa. If we seek dealing with it we try it in a serious scholarly venture that is able to effectively employ existing and fresh body of knowledge, rely on primary data drawn from at least some parts of Oromia and reams of archival collections available not only in Ethiopia but also in many parts of our world, compare them with circumstances with Ethiopia’s south and contextualise the analyses in continental scene. Serious analysis requires engaging the available literature. Anything less runs the risk of being too simplistic and reductionist. This tendency of argument-by-anecdotes is not just a vice of the past; it is indeed a plague of the present as well. 

    The fact that the Oromo nation embraced both Christianity (various denominations) and Islam (different sects) is not the only kind of internal diversity we have among the Oromo. In rural Oromia, one can clearly observe various forms of social organisations, diverse historical and regional patterns. So are economic activities and the ecology. Looking at these realities and describing the strengths of narratives of Oromo nationalism drawn from the gadaa system, especially since the 1960s, and attempting to show the basic pillars of unity of the Oromo nation is a laudable effort. Presenting the Oromo as “…an amazingly unified group with strong ethno-nationalism based on one culture … one language…and one religion” is nothing more than seeing a mirage. It is as unrealistic as it is inexistent. Birhanu is not incorrect to state that “the Oromo still practice Waqqefaana [Waaqeffannaa].” In fact, Waaqeffannaa is resurgent in the oppressive environment wrought by the Ethiopian regime’s unwillingness to recognise its existence. It just belies reality and ignores the obvious fact that the overwhelming majority of the Oromo are adherents to Christianity and Islam. The basic challenge of Birhanu’s post starts from this very shaky premise.

    A broader look at the history of evangelical Christianity among the Oromo shows considerable promotion of Afaan Oromoo (Gustave Aren, 1999: 211-217, 301-302, 328, 384-85), which, as Birhanu stated, imperial Ethiopia was resolute to destroy. The project of evangelization was largely Oromo-friendly and was committed to the upkeep and preservation of “the customs and the ethos of the Oromo people” (Ibid, 432, 440-441, 448-449). Oromo evangelical Christian proselytizers were “endowed with considerable mental gifts and possessed a real feeling for the Oromo language” (Ibid, 1978:383). Evangelical Christianity was to the Oromo an effective instrument of countering Amhara hegemony (Ibid, 427-29). It has opened up for the Oromo an enormous opportunity of education (S. Bergsma, 1932:274; G. Aren, 1999: 167; K. Boro, 2009:202), including Oromo girls (G. Aren, 1978: 217). Beginning with the early twentieth century this career had over the following decades proved to be a political eye-opener, creating a generation that confronted imperial Ethiopia with skills obtained in the course of evangelism. The political consciousness created in the process was local, but it played considerable role in the Oromo national struggle (Ø. Eide, 2000:205).

    The Amhara attitude towards the Oromo subjects largely encouraged the process. The Amhara arrogantly looked down on the local Oromo ‘as backward, heathen, filthy, deceitful, lazyand evenstupid’ (G. Tareke, 1991:71). Stories of stereotyping were strengthened by various cultural and psychological barriers that divided the conquerorsfrom the conquered.This strain between local agents of the state (the Amhara functionaries and their Oromo allies) and the local Oromo subjects became solidified as the latter grew more conscious of and created awareness about their dignity through basic Biblical teaching that every human is equal in the eyes of God. Oromo evangelicals’ self-awareness or political consciousness was reinforced in the 1950s by persecution and mistreatments of their relatives, friends, church elders and pastors were treated in the hands of Amhara police officers and judges, and how the visitors themselves were ridiculed (K.Boro, 2009:149-216).

    In the period after 1941 in particular, the relations between evangelical Christianity and the Oromo people involved the fashioning out conduits of resistance for the upkeep of the people’s ethno-cultural identity, the sharp opposite of what Birhanu claimed. Evangelical Christianity was instrumental in the production of intellectual elites who would eventually play key roles in the process and progress of Oromo nationalism. The presence of evangelical Christianity among the Oromo did not impede Oromo nationalism. In fact, it fostered it. The latest research on this subject shows the process of building evangelical Christianity among the Oromo “has largely fostered Oromo nationalism since the 1960s, providing it with political weapons to oppose the … Habesha hegemony. Without any doubt, the early work of Christian missionaries constitutes one of the … influences and references of Oromo ethno-nationalist rhetoric” (Osmond, 2012:195). And this is the main reason why many Ethiopianist authors bemoaned the growth of evangelical Christianity as having injected centrifugal forces into “the Ethiopian national unity” (Getachew et al, 1998). Contrary to the unfounded assertions, evangelical Christianity, both in the past and at the present, encouraged the Oromo to take pride in their ethno-cultural identity, fostered political consciousness, and equipped them morally to confront their oppressors. Protestant Christianity, as the very name indicates, is rooted in the tradition of protest against injustice, silencing of dissent and absolutist earthly authority. To suggest the opposite, as Birhanu does, is a clear misreading of history, both in general and in the Oromo case.   

    To argue that Oromummaa itself is a thing that is unresponsive to internal dynamics and external interaction is a thought that fits into the straightjacket of essentialism or the very definition of primordialism.But this does not mean Oromo national identity is so mushy and malleable that takes any form with different religions. Oromummaa has elements that have remained strong against external forces of change. That is why we have a resurgent nation. A longer look at history of the evolution of Oromummaa suggests Oromo internal diversity and national identity (Oromummaa) can coexist. There have not been major and general fights between values of the gadaa system and major religions in Oromia. An observant eye discerns:  

    The values and principles that produced Gada in a different era have peacefully interacted with Islam and Christianity for several centuries to date. Several elaborate mechanisms operated effectively to ensure that peace. There is every reason to presume that an approach to social and political organisation grounded in the wisdom and experience of an ancient philosophy represented in Oromummaa will continue to be compatible with both religious systems in this era as well. Events have demonstrated that the Oromo still have access to this set of principles through their shared language, history and culture and that it impacts on their thought and behaviour (B. Holcomb, 2004:159). 

    Making use of three or four years of stay on a university campus as the sole evidentiary base to isolate evangelical Christianity from the broader contours of developments and portraying it as a religious category that has made “the Oromo people ashamed of their culture and cultural symbols,” is delusional at best and dangerous at worst. Targeting a religious community as a whole to assign culpability for cultural change has only had negative consequences for the whole in the past. It is the same in the present. Such a drastic conclusion as Birhanu’s should have come after years of serious study of the available literature, participant-observation, thorough analyses, and comparison with national and continental experiences. Anything less must be dismissed as pedestrian in observation and prosaic in expression.

    I do not think there is a need to state the fact that countless Oromo evangelical Christians were active participants in the Oromo protests of 2014-16. After prevailing throughout central Oromia, the latest break out in November 2015, for example, quickly spread as far west as Oromia’s outer margins neighbouring with the Sudan, where many of those who sacrificed their lives were evangelical Christians. Whilst continued unabated in the west the protests swiftly engulfed the eastern Oromo provinces before it reached southern Oromia. In short, the protests engulfed nearly the entire Oromia region, in merely less than four weeks. This record does not suggest a century old career of evangelical Christianity as standing against Oromo cultural identity and political projects. Oromo converts do not seem to have been “…busy identifying themselves…” with evangelical Christianity than Oromummaa. Both the historical and current trends seem to sharply contradict the notion that Oromo converts “changed automatically and start to interact on the bases of the new identity, their common church than common culture…” They have been active in the promotion of their Oromummaa as they have their faith. 

    The circumstances within Oromo churches throughout Oromia now indicate how important the evangelical churches are in the promotion of Oromo cultural values. Oromo cultural dresses, traditional songs and all sorts Oromo of cultural revivals are now taking over many Oromo churches, including in Finfinnee. In fact, one challenge of church leadership in the present setting is saving the spiritual institution from becoming full-fledged centres of cultural renaissance. To claim evangelical Christianity “is constructing itself by deconstructing the ethnic symbols of the Oromo society” ignores its relations to the Oromo cultural identity and its roles in the process of growth of Oromo national struggle. The past and the present of evangelicals in Oromia does not show profiles of Oromo youth “whose languages were changed automatically.” The truth is indeed the opposite. More to the point, it is possible to be an evangelical Oromo, nationalist. This is an inalterable fact, no matter how hard one tries to conjure up the demons of division to act out one’s preordained prejudices.

    It is irrefutable history that Protestant churches built schools in peasant villages, taught peasant pupils and preached Bible lessons in Afaan Oromoo.  As students expressed a lack of interest in using Amharic, Amhara clergy of the Ethiopian Orthodox Church (EOC) on a number of occasions complained that the people were leaving the beautiful and ornate buildings of the EOC to go to scruffy grass huts in great numbers.  Because of evangelical Christianity’s growing influence among the mass of peasants, the imperial Ethiopian government, on a number occasions, resorted to all-out state campaigns to stop their rapid spread. Although Birhanu complains that Oromo evangelical Christians are “…far from stopping belittling the Oromo people and their culture,” the historical trajectory of the interaction between Oromo culture and the evangelical faith proves the opposite. Evangelical Christians not only challenged an oppressive imperial state, they became a threat to its survival. For evidence, ask the imperial regime that devised a policy of “closed areas” to the regions of Oromia that embraced Christianity and the military regime that hauled thousands of Oromo evangelical Christians into prison and closed down their churches accusing them of being agents of the Oromo Liberation Front (OLF) (Ø. Eide, 2000:175-229, 232-234).  

    If evangelical Christianity fostered and helped growth of Oromo nationalism, Islam played a very similar role. However, no self-respecting scholar attempts to portray that such an interaction leaves both sides unaltered. A number of Oromo cultural symbols were negotiated and renegotiated in the course of the interaction with Islam and Christianity and vice versa. Evangelical Christianity is not different. But this does not mean that Oromo nationalism was created by Christianity and Islam. A wise historian observes:   

    Oromo nationalism was not inspired by two monotheist religions, Christianity and Islam. This is mainly because Oromo nationalists are aware of the role … history and cultural heritage can play for the present generation and for generations to come. Politically speaking, the use of specific religious ideology is susceptible of dividing and excluding the Oromo who follow different religions. That is why nationalists tend to focus on what unites them than what divides them…However, Muslim Oromos, Christians and traditional Oromo religion believers have proved time and again that religious differences cannot prevent them from uniting on common goals. The Matcha-Tulama Association and the Oromo Liberation Front and many other nationalist movements which were created since the 1970s are not founded on religious agendas. Thus, they received support and sympathy from all Oromo groups regardless of their religious affiliations, Islam, Christianity or traditional believers (Waaqafataa) (A. Gnamo, 2012:204). 

     

    It is no secret that the Oromo nation has historically embraced both Christianity and Islam. Both have left their mark on Oromo culture. To isolate evangelical Christianity and portray it as a destructive social force “which in the long run can … threaten…” Oromummaa and one that can impede Oromo cultural symbols is as unfounded as it unscrupulous. It is more so when we judge on the basis of a small circle of friends and a very small setting. Having based oneself on such small setting and asking if it is really possible to be evangelical Christian and Oromo at the same time might be genuine and a right question that needs answer. But having centred oneself on such small scenery and judging evangelical Christianity as a religion “constructing itself by deconstructing the ethnic symbols of the Oromo society,” is an invalid conclusion that doesn’t flow even from the anecdote that Birhanu used as his premise.

    A convincing debate does not try to explain general trends with isolated anecdotes and mundane personal experiences. If we are to explain social transformations, in the final analysis, general trends should override anomalies and exceptions. The anecdotes presented in Birhanu’s post cannot survive a mere mention of, for instance, roles played by giant Oromo evangelical Christians whose dramatic historical role in the development of Afaan Oromoo literature and the progress of Oromo national liberation struggle remain irreplaceable. The list is long, but suffice it to mention here Aleqa Zeneb, an Oromo from Ifat, Shawa, Emperor Tewodros’ chronicler whose name remain inseparably linked to translation into Afaan Oromoo of the New Testament (1868), and the famous Onesimos Nesib (Hiikaa Awaajii), who, “[c]ompleting the work Zeneb started … translated the entire Bible into Oromo” (E. Gebissa, trans & ed, 2009:153). The case of Oromo Bible translators in general and Onesimos Nesib’s—and his assistant, Aster Ganno—in particular navigates far beyond their impact on evangelism. “Beyond his [Onesimos Nesib’s] obviously significant contribution to evangelistic work among the Western Oromo, Onesimos Nesib’s role in the development of Oromo written literature was immense” (Ibid). When they reached out to their people with Afaan Oromoo the Amhara clergy was furious, so much so that they labelled the book as “dangerous in the hands of the common [Oromo] man” (Ibid)

    Similarly, Rev. Guddinaa Tumsaa, a charismatic church leader and a martyr for freedom and justice, is another example. For me and for millions, Rev. Guddinaa embodied the possibility of the compatibility between Oromummaa and evangelical Christianity. From the humble perspectives of lived reality, we are able to see the harmonious co-existence of both identities – without deconstruction of one or the other. On balance, as can be substantiated by contributions of seasoned scholars, evangelical Christianity has contributed to the reaffirmation of Oromummaa and the advancement of Oromo struggle for God-given rights and freedom. We would be self-respecting if we respect their gallant deeds.

    Finally, Birhanu is perhaps provoked, as I stated at the beginning of this rejoinder, by a kind of a church service where Irreecha was negatively depicted. This is completely unacceptable. To lump together evangelical Christians who are genuine seekers of divine truth with religious imposters who parade themselves as miracle healers and label them as cultural iconoclasts and identity wreckers is equally unacceptable, especially when the superfluous commentary is cloaked in vacuous intellectual jargons.  

    Regardless, it is possible to be Oromo, both individually and collectively, and evangelical Christian at the same time. There have been  millions of Oromos who were proud of their ethno-cultural identity throughout the presence in Oromia of evangelical Christianity for over a century. Yes, it is possible because we have in Oromia millions of Oromo youth who are proud evangelical Christians. Yes, it is possible, because Oromo evangelical Christians are struggling to achieve goals of Oromo national struggle. Yes, it is possible, because as many Oromo evangelical Christians were killed, wounded and jailed over the last two years fighting for the freedom of their land Oromia. Yes, it is possible, because as many Oromo evangelical Christians attended Irreecha festival in October 2016 and shared all of the costs it required them to pay, including their lives.   

     

    June 17, 2017

     

    Read more
  • ይድረስ ለ‹‹ፓስተሩ››…… ‹‹የተማርነው እኛ፣ ‹YES-NO› የሚለው ግን ንጉሠ ፋንታ ነው›› (ቡልቱም ዋቁማ)

    እሬቻ—የምስጋና ቀን!

    ይድረስ ለ‹‹ፓስተሩ››……

    ‹‹የተማርነው እኛ፣ ‹YES-NO› የሚለው ግን ንጉሠ ፋንታ ነው›› (ቡልቱም ዋቁማ)

    እሬቻ በኦሮሞ ሕዝብ ዘንድ እንደ ቅዱስ በዓል ይከበራል። እሬቻ በዓል ለዋቃ ጉራቻ ምስጋና የሚሰጥበት ቀን ነው። የመልካም ነገሮች ሁሉ ምንጭ ዋቃዮ ነው። ሕዝቡ ለዚ መልካም ስጦታ ከልብ የመነጨ ምስጋና ለአምላኩ የሚያቀርብበትና “የዋቃዮ ስጦታ ተመልሶ ለዋቃዮ የምሰጥበት ቅዱስ በአል ነው” ብሎ ከልቡ ያምንበታል። ስለዝህ እሬቻ ማለት “ስጦታ” ማለት ነው። በኦሮሞ ሕዝብ ዘንድ ለምለም ሣር የሰላምና የብልጽግና ምልክት በመሆኑ፣ በእሬቻ በዓል ላይ የሚሳተፈዉ እያንዳንዱ ግለሰብ፣ ይህንን ለምለም ሣር በሁለት እጆቹ በመያዝ አምላኩን ያመሰግናል። ከሁሉም በላይ ክረምቱን ከበረዶ፣ ከከባድ ነፋስ፣ ከጎርፍና ከውርጭ የታደጋቸውን ታላቅና ቅዱስ አምላካቸውን አንድ ላይ ሆኖ ያመሰግናሉ። መኸሩንና አስመራውን ደግሞ እንድባርክላቸው ወደ ፈጣሪ ይጸልያሉ። ስለዝህ የእሬቻ በዓል ከጨለማ ወደ ብርሃን ላሻገረ አምላክ የሚሰጥ የክብር ዋጋ ነው።

    ሀገር በቀል የሆኑ የእምነት በዓላትን የመገንዘብና የማብራራት ችግር ያለባቸው ኢትዮሮፕያንስ (Westernized Ethiopians)፣ የእሬቻ በዓልን በተሳሳተ መንገድ ስረዱ ይታያሉ። ለምሳሌ፤- በበዓሉ ላይ የሚደረገዉን የአምልኮ ሥነ- ሥርዓት በመመልከት፣ ሕዝቡ ዋቃዮን ሳይሆን ውሃውን አልያም ሰይጣንን ‹‹እንደሚያመልክ›› አድርጐ ይረዳሉ። ኦድላይ ሶቴቪንስን “በአቶሚክ ቦንብ ዉስጥ ሰይጣን የለም፣ በሰዎች ልቦና እንጂ” እንዳለ ሁሉ፣ ሰይጣን በእነዝህ ሰዎች አእምሮ ውስጥ እንጅ በውሃ ዉስጥ አይኖርም። ሰይጣን ዳክዬ ወይም ጉማሬ አይደለም፤ ካልጠፋ ቦታ ውሃ ወስጥ አሁን ምን ይሰራል!! ባይሆን የሰይጣን ትክክለኛ አድራሻና ማደርያ የሰው ልቦና ነው—ስለዝህ፣ኢትዮሮፕያንስ ሰይጣንን ‹እዛ-
    ጋ› ይፈልጉት!

    በተቃራኒው ውሃ የሕይወት ምልክት ነው። ለዝህም ነው በእሬቻ በዓል ጊዜ ውሃና ልምላሜ እንደ ዋቃዮ ስጦታ የሚታዩት። ያለ ውሃ ሕይወት ቀጣይነት የለውም። ውሃ ዋቃዮ ለፈጠራቸዉ ልጆቹ የሰጠ ፀጋ ነው። ድሪቢ ደምሴ ቦኩ እንዳለው፤ ‹‹ኦሮሞ፣ ወንዝ፣ ጫካና ተራራ ይወዳል፤የተፈጠረበትና ፍቅር ያገኘበት ስለሆነ በየዓመቱ ለምለም ሣርና የፀደይ አበባ ይዞ ለእሬቻ ወንዝ ውሃ ዳርቻ በመሄድ፤ ተራራ ላይ በመውጣት፤ ለፈጣሪው ምስጋና ያቀርባል። በጤና፣ በሰላም፣ ለሰውና ለከብት እርባታ እንዲሰጠውም ይጸልያል።››

    እንግድህ እሬቻ የሰላምና የእርቅ ጊዜንም ስለምያስታዉሰን ይህንን በዓል ስናከብር:-
    (1ኛ) በምዕራቡ ዓለም አስተሳሰብ ተጽእኖ ምክንያት ናላቸዉ የዞረ አፍሮፕያንስ (Westernized-Africans)፣ ልቦና እንድገዙና አድርባይነታቸዉን ትተው ከብዙኃኑ ሕዝብ ጋር እንድታረቁ ወደ ዋቃ ጉራቻ እንፀልያለን፤

    (2ኛ) ለሀገራችንም ዋቃዮ አንድነት፣ ፍቅርና ሠላም እንድያመጣ እንጸልያለን። በተለይ ለሆዳቸው ሳይሆን ለህሊናቸው ብቻ ስሉ ሕዝባቸውን በቅንነት የሚያገለግሉ ግለሰቦችን ዋቃዮ ሀብታቸውንና ልጆቻቸውን እንድባርክላቸው ወደ ዋቃዮ ጉራቻ እንጸልያለን፤ እኛም እንወዳቹዋልን—እናከብራቹዋለንም!!

    በተቃራንው በሕዝብ ስም የሚነግዱ ሆዳሞች፣ ወንጀለኞች፣ ነፍስ ገዳዮች፣ ሌቦች፣ አጨበርባሪዎች፣ አስመሳዎች፣ ወዘተ ዋቃዮ የሕዝቡን ለቅሶ ሰምቶ በታላቅ ክንዱ ወደ ፍርድ እንዲያመጣልን ለምለም ሣር በሁለት እጆቻችን በመያዝ ዋቃዮን እንማጸናለን። ሆዳም ሰው እምብርት የለውምና ለእናንተ ክብር የሚባል ነገር የለንም!

    (3ኛ) ስለ ድሆች አሰቃቅ ሁኔታ ሳይሆን፣ ስለ ‹‹ፔንሲዮን››ና ‹‹ዶላሪዝም›› አብዝቶ የሚያስቡ የመንግስት ባለስልጣናትና የኅይማኖት አባቶች እንደ አሸን ፈልቷልና፣ ዋቃዮ የ‹‹ሳፉና ሳፌፋና›› ምስጥር እንድገልጥላቸው ለምለም ሣር በሁለት እጆቻችን ይዘን ወደ እርሱ እንፀልያልን፤

    (4ኛ) ስለ አህምሮው ሳይሆን፣ ስለ አለባበሱና ሆዱ ብቻ ብዙ የሚጨነቅ ወጣት ትውልድ ተፈጥሯልና፣ ዋቃዮ ጉራቻ ‹ልብስ› ሳይሆን ‹ልብ›፣ ‹ጋቢና› ሳይሆን ‹ልቦና›፣ ‹ፎቅ› ሳይሆን ‹ሐቅ›፣ ‹ድራፍት› ሳይሆን ‹ድፍረት› እንድሰጣቸው ለምለም ሣር በሁለት እጆቻችን ይዘን ወደ እርሱ እንፀልያልን!

    በመጨረሻም የእሬቻ ቅዱስ በዓል ጸሎትን አንድ ላይ እንጸልያልን፡-
    ሀዬ! ሀዬ! ሀዬ!
    ሀዬ! የእውነትና የሰላም አምላክ!
    ሀዬ! ጥቁሩና ሆደ ሰፊው ቻይ አምላክ!
    በሰላም ያሳደርከን በሰላም አውለን!
    ከስህተትና ከክፉ ነገሮች ጠብቀን!
    ለምድራችን ሰላም ስጥ!
    ለወንዞቻችን ሰላም ስጥ!
    ከጎረቤቶቻችን ጋር ሰላም ስጠን!
    ለሰውም ለእንስሳቱም ሰላም ስጥ!
    ከገዳ ባህላችን ከዋቄፋና እምነታችን ጋር አኑርልን!
    አንድነታችንን አጠንክርልን!
    ትናንሾቻችንን አኑርልን!
    ጤነኛና ብልህ ልጆች ስጠን!
    ወላድ በጤና ትገላገል!
    የወለደችውን አሳድግላት!
    ሕጻን በእናቱ እቅፍ ይደግ!
    ለወላድ ጤናና ዕድሜ ስጣት!
    ላልተማረው እውቀት ስጥልን!
    ኦ አምላክ አደራጀን!
    አደራጅተህ አታፍርሰን!
    ተክለህ አትንቀልን!
    ፈጥረህ አትዘንጋን!
    ክፉውን ያዝልን!
    ከወንጀልና ከወንጀለኛ አርቀን!
    ምቀኛና ቀናተኛውን ያዝልን!
    ከመጥፎ አየር ጠብቀን!
    ንጽሕ ዝናብ አዘንብልን!
    ያልንተ ዝናብ የእናት ጡት ወተት አይሰጥምና!
    ያላንተ ዝናብ የላም ጡት ወተት አይሰጥምና!
    ያለንተ ዝናብ መልካው ውሃ አይሰጥምና!
    ያላንተ ዝናብ ምድሩ ቡቃያ አይሰጥምና!
    ከእርግማን ሁሉ አርቀን!
    በአባቱ ከተረገመ አርቀን!
    በእናቷ ከተረገመች አርቀን!
    እውነትን ትቶ ከሚዋሽ አርቀን!
    ከረሀብ ሰውረን!
    ከበሽታ ሰውረን!
    ከጦርነት ሰውረን!
    ልጄ እያሉ አልቅሶ ከመቅበር ሰውረን!
    በጥቁር ፀጉር ከመሞት ሰውረን!
    በነጭ ፀጉር ከመደህየት ሰውረን!
    አርሶ ምርት ከማጣት ሰውረን!
    ከሌላ ሰው ጦስ ሰውረን!
    ከከፉ ነገር ሁሉ ሰውረን!
    ገዳው የሰላም፣ የልምላሜና የድል ነው!
    ሀዬ! ሀዬ! ሀዬ!
    (ምንጭ፡- ዮሴፍ ሙሉጌታ ባባ፣ የኢትዮሮፒያንስ የአስተሳሰብ ቅሬ፣ ገጽ. 71-73)

    Read more
  • Funny Amharic pipe dream about Boranticha and Ateete

    ቦረንትቻ

     

    ቦረንትቻ ግንቦት ወር ከገባበት ቀን ጀምሮ ወሩ እስኪጠናቀቅ ድረስ ባለው ጊዜ ውስጥ ማክሰኞ፣ ሀሙስና ቅዳሜ ቀናትን በመጠበቅ የሚከወን ሀገረሰባዊ ዕምነት ነው፡፡ ዕምነቱ ጠቋር በተባለ መንፈስ ለሚታዘዙ ‘ቦረን’ና ‘ትቻ’ ለተባሉ አባትና ልጅ ጭፍራ መናፍስት የሚቀርብ ግብር ሲሆን ቦረን ልጅ ትቻ ደግሞ አባት እንደሆኑ ይታመናል፡፡ ‘ቦረንትቻ’ የሚለውም ስያሜ ከነዚሁ ሁለት መናፍስት ስያሜ የተወሰደ ነው፡፡ እነዚህ እርኩስ መናፍስት ከብትን ብቻ የሚተናኮሉ ናቸው፡፡ ከብቶች እንዳይሞቱና እንዲረቡ እንዲሁም ጤነኛ እንዲሆኑ ለማድረግ በግንቦት ወር ጥቁር በግ ይታረዳል፡፡

     

    ለግብሩ የሚያስፈልጉት ጥቁር በግ (አቅሙ ለፈቀደለት ሰው)፣ ድፎ ዳቦ፣ ቂጣ፣ የሽንብራ ቆሎ፣ በሶ፣ የስንዴ ቆሎ፣ የጠመዥ ቆሎ፣ የተወቀጠ ኑግ፣ ጉሽ ጠላ (ያልፈላ ጠላ) እና ብትን በርበሬ ናቸው፡፡ እነዚህ ዝርዝሮች የአካባቢው ማህበረሰብ በዋናነት የሚመገባቸው ነገሮች ናቸው፡፡ መናፍስቱም ሰዎቹ ከሚመገቧቸው ነገሮች ማግኘት ስላለባቸው እነዚህ ነገሮች በአግባቡ ተሰናድተው ለከበራው ይቀርባሉ፡፡

     

    ቦረንትቻ የሚከበረው ከቤት ውጪ በከብቶች በረት አካባቢ ስለሚደረግ አስፈላጊው ዝግጅትም የሚደረገው በዚሁ ቦታ መሆኑን ምልከታ ባደረኩባቸው ሶስት ከበራዎች መረዳት ችያለሁ፡፡ ቦታው ከተጠረገና ቄጤማ ከተጎዘጎዘበት በኋላ ከላይ ቡናና የተጠቀሱት አስፈላጊ ነገሮች ይቀራርባሉ፡፡ ለሰዎች መቀመጫ የሚሆኑ መቀመጫዎች በክብ ቅርፅ ይዘጋጃሉ፡፡ ለቡና ማፍያና ለስጋ መጥበሻ የሚሆን ጊዚያዊ ምድጃ ይዘጋጃል፡፡

     

    ቦረንትቻ እርድ በማድረግ (ደም በማፍሰስ)ና ያለ እርድ ሊከናወን የሚችል ሲሆን ስነስርዓቱ የሚከናወነው ከብቶች ወደበረት ከገቡ በኋላ ነው፡፡ እርድ የሚያከናውን ሰው ቤቱ ውስጥ ጥቁር በግ ከተወለደ ከቤት ካልተወለደ ደግሞ ከገበያ ገዝቶ ያርዳል፡፡ የእርድ ስነስርዓቱ ከመከናወኑ በፊት አባወራው በጉን ተሸክሞ ሶስት ጊዜ ቤቱን ይዞራል፡፡ ይህም በኦርቶዶክስ ሃይማኖት ታቦት ወደማደሪያው ከመግባቱ በፊት በቤተክርስቲያኑ ዙሪያ ሶስት ጊዜ መዞሩን ተምሳሌት ያደረገ ነው፡፡ በመቀጠልም በጉ ከብቶች በረት አካባቢ ታርዶ ስጋው ውጪ በብረት ምጣድ ተጠብሶ ውጪ ይበላል፡፡ ውጪ የሚጠበሰው መናፍስቱ የስጋው ሽታ እንዲደርሳቸው በማሰብ ነው (ከአቶ ገብረመስቀል ገ/ጊዮርጊስና ከአቶ እሸቴ ነጋሽ ጋር በ11/09/2006 ዓ.ም. የተደረገ ቃለ ምልልስ)፡፡ ከታረደው በግና ቤት ውስጥ ተዘጋጅተው ከቀረቡት የሚበሉና የሚጠጡ ነገሮች በተጨማሪም ቡና ተፈልቶ ይጠጣል፡፡ ቡናው እንደየሰው ፍላጎት ቤት ውስጥ ወይም ከቤት ውጪ ሊፈላና ሊጠጣ ይችላል፡፡ ነገር ግን ውጪ ማፍላቱ የሚመረጥ ሲሆን ቡና የማፍላቱም ስነስርዓት ከወትሮው በተለየ መልኩ ቄጤማ ተጎዝጉዞ፣ ሰንደልና ዕጣን እየተጨሰ የሚደረግ ይሆናል፡፡

     

    ለሰዎች ምግብነት የተዘጋጁት ነገሮች ሁሉ ከመቀመሳቸው በፊት ከሁሉም ነገር ትንሽ ትንሽ ተቆንጥሮ ለግብር ከተዘጋጁት (የተቆላ ድፍን ምስር፣ ሶስት ሪሚጦ፣ ጓያ፣ ጉሽ ጠላ) ጋር ለማባያነት ተጨምረው እንዲሁም ከሁሉም የበጉ ብልቶች ተቀንጥቦ በአሮጌ ዕቃ ወይም ገል (የሸክላ ስባሪ) ተደርጎ ፉካ (በከብቶች በረት ቆሻሻ ማስወገጃ አነስተኛ መስኮት) አካባቢ ይደረጋል፡፡ ይህም ከቦታው የማይነሳ ሲሆን የሚደረገው መናፍስቱ ወደ ከብቶቹ በረት በተጠጉ ጊዜ የሚቀምሱት ነገር ካገኙ ከብቶቹን አይተናኮሉም ተብሎ ስለሚታመን ነው፡፡ ካልተቀመጠላቸው ግን ወደከብቶቹ በረት ዘልቀው በመግባት ከብቶቹን ለሞት ሊዳርጉ፣ አካለ ስንኩል ሆነው አገልግሎት እንዳይሰጡ ሊያደርጉ፣ አመለኛ እንዲሆኑ ሊያነሳሱ ወይም እንዳይራቡ ሊያደርጉ ይችላሉ፡፡ በፉካው በኩል የሚደረግው በሁለት ምክንያቶች ነው፡፡ አንደኛ መናፍስቱ የሰው እንቅስቃሴ በሚበዛበት አካባቢ አይገኙም፡፡ ስለዚህ በበር ከመግባት ይልቅ ሰው እንብዛም በማይንቀሳቀስበት ሰዋራ ስፍራ በመግባት ያጠቃሉ ተብሎ ይታመናል፡፡ ፉካም ቆሻሻ የሚወገድበት በመሆኑ የሰው እንቅስቃሴ በማይበዛበት በኩል ነው የሚሰራው፡፡ ሁለተኛ መናፍስቱ ከንፁህ ስፍራ በይበልጥ አመድ፣ አተላ፣ ፈርስና እበት የመሳሰሉ ቆሻሻዎች የሚጣሉበትን ስፍራ ይመርጣሉ፡፡ ፉካ ስር መደረጉም ለሁለቱም ምክንያቶች አመቺ ስፍራ ስለሆነ እንዲሁም ወደ እንስሳቱ ብዙም ሳይቀርብ መገኛው ስፍራ ድረስ ወስዶ እንደመስጠት ስለሚቆጠር ነው፡፡

     

    ቦረንትቻው ያለ እርድ የሚከናወንም ቢሆን ስርዓተ ክዋኔው በተመሳሳይ ነው፡፡ በግ ሲቀር ሌሎቹ ነገሮች ሁሉ ተሟልተው ቡና ከቤት ውጪ (ግቢ ውስጥ) ተፈልቶ ቤተሰብ ተሰብስቦ አስፈላጊም ከሆነ ጎረቤትና ወዳጅ ዘመድ ተጠርቶ ይበላል፤ ይጠጣል፡፡ በዚህ ጊዜ ቡና ውጪ ማፍላት ግዴታ ነው፡፡ ምክንያቱም በግ ባለመታረዱ ውጪ የሚጠባበስና የሚሸተት ነገር ባለመኖሩ ቢያንስ የቡና ሽታ እንዲደርሰውና ለክብሩ የሚገባው ነገር በተገኘው አቅም ልክ እንደተደረገ ለማመላከት ነው፡፡

     

    አቴቴ (ፈጫሳ)

     

    በዚህ ጥናት ከተካተቱት ሀገረሰባዊ ዕምነቶች መካከል አምስተኛውና በመከወኛ ጊዜው የመጨረሻ የሆነው ሀገረሰባዊ ዕምነት አቴቴ (ፈጫሳ) ነው፡፡ አቴቴ በሴቶች የምትከወንና በሴት ፆታ የምትጠራ መንፈስ ስትሆን የተለየ ስርዓተ ክዋኔ ያላት ነች፡፡ አቴቴ የመንፈሷ ስያሜ ነው፤ የከበራ ሂደቱ ደግሞ ፈጫሳ ይባላል፡፡ ‘አቴቴ’ ቃሉ የኦሮሞኛ ቋንቋ ሲሆን ትርጓሜውም ጠባቂ/አዳኝ እንደማለት ነው (ደስታ ተክለወልድ: 1970፡605)፡፡

     

    መኮንን ለገሰ አቴቴን በተመለከበተ በተጉለትና በቡልጋ አውራጃ በሰራው ጥናት ውስጥ ፍሰኃ ኃ/መስቀልን (1975) ጠቅሶ አቴቴ ሐራ፣ አቴቴ ግንቢ፣ አቴቴ ዱላ፣ አቴቴ ዱበራ፣ አቴቴ ቦረና፣ አቴቴ ወርቄና አቴቴ ጉራጌ የሚባሉ ሰባት ራሳቸውን የቻሉ የአቴቴ መናፍስት እንዳሉ በመግለፅ በእርሱ ጥናት አካባቢ ግን አቴቴ ሀራ፣ አቴቴ ግንቢ፣ አቴቴ ዱላና አቴቴ ወርቄ የሚባሉት ብቻ እንደሚታወቅ ጠቁሟል (1982፡ 8)፡፡ በዚህ ጥናት ውስጥ ተተኳሪው አካባቢ ግን አቴቴ በመንፈስ አንድ ስትሆን ሶስት መጠሪያ ስሞች አሏት፡፡ ይህ የሚያሳየው እንደየ ማህበረሰቡ አረዳድ በየአካባቢው የሚኖሩት አቴቴዎች በስያሜም በቁጥርም ሊለያዩ ይችላሉ፡፡

     

    የአቴቴን ከበራ አጀማመር በተመለከተ የተለያዩ ምንጮች የተለዩዩ ነጥቦችን ያነሳሉ፡፡ ለአብነት ያህል ደስታ ተክለወልድ ባዘጋጁት መዝገበ ቃላት ውስጥ ‘ጨሌ’ የሚለውን ቃል ሲፈቱ መነሻው ህንድ አገር እንደሆነ ይገልፃሉ፡፡ የአንዳንድ ነገዶች ባላባቶችና ሚስቶቻቸው ሀፍረተ ስጋቸውን ለመሸፈን ይጠቀሙበት እንደነበረና ‘አረማውያን’ የግንብ፣ የውሃና የዘመቻ አምላክ ተደርገው ይመለክባቸው እንደነበረ እንዲሁም የአማራው ማህበረሰብ ከኦሮሞ ማህበረሰብ እንደወረሰው ይገልፃሉ (1970፣149 እና 605)፡፡ በዚህ ጥናት ተተኳሪ የሆነው አካባቢ ማህበረሰብም ለዕምነቱ ከየት መጣነት የሚቀጥለውን ቃላዊ ምላሽ ይሰጣሉ፡፡

     

    ከቀይ ባህር ነው የመጣችው፡፡ ከዚያ በኋላ ከዛፍ ላይ አረፈች በቀይ ባህር ዛፍ ላይ፡፡ ….. ውቃቢዎች እንደ እናት አድርገው ያምኑባታል፡፡ አቴቴ ግንቢ፣ አቴቴ ዱላ፣ አቴቴ ሃራ እያሉ እንደ ሶስቱ ስላሴዎች ያምኑባታል፡፡ ይህንን ተከትለው ህዝብ ሁሉ ያምኑባታል፡፡ እሷ ግን የምትገኘው ከዛፍ ላይ ነው ያለችው፡፡ የቀዬው ሰዎች ቀይ ባህርጋ ከሚገኘው ላይ ፍሬ ለቅመው ለአምልኮ እንዲመቻቸው ቀይ፣ አረንጓዴ፣ ነጭና ዶቃ እንዲሁም ዝም ብሎ ይቀባል፡፡ ለእያንዳንዱ ስም ይሰጡታል፡፡ ከዚያ ወዲህ በሶስቱ ስም ይታመንበታል (ከወ/ሮ አየለች ስንሻው ጋር በ18/11/2006 ዓ.ም. የተደረገ ቃለ ምልልስ)፡፡

     

    ጥቅሱ በማህበረሰቡ አረዳድ የአቴቴ መንፈስ በዛፍ ላይ የምትገኝ ሲሆን የመጣችው ከቀይ ባህር ውስጥ መሆኑን በግልፅ ያሳያል፡፡ በዛው በቀይ ባህር አካባቢም አርፋበታለች ተብሎ ከሚታመነው ዛፍ ላይ ፍሬዎችን በመልቀምና ቀይ፣ አረንጓዴ፣ ነጭና ዶቃ (ጥቁር ሰማያዊ) ቀለሞችን በመቀባት የዕምነቱ ክዋኔ እንደተጀመረ ከማህበረሰቡ ምላሽ መረዳት ይቻላል፡፡ ነገር ግን ይህ ማህበረሰቡ ዕምነቱ ከየት እና እንዴት ተጀመረ ለሚሉት ጥያቄዎች የሚሰጠው ምላሽ ይህ ሀሳብ ደስታ ተክለወልድ አጀማመሩን በተመለከተ ካሰፈሩት ሀሳብ የተለየ ነው፡፡ ቢሆንም ግን ምናልባትም ለህንዳውያኑም መነሻቸው ይኸው ቀይ ባህር ይሆናል የሚል እሳቤ በማህበረሰቡ ዘንድ አለ፡፡ ከህንዳውያኑ ደግሞ ደስታ ተክለወልድ በጠቀሱት መንገድ በሀገራችንም ተሰራጭቶ አሁን ያለበት ደረጃ ደርሷል (ከአቶ ሀይሉ እሩፌ ጋር በ19/11/2006 ዓ.ም. የተደረገ ቃለ ምልልስ)፡፡

     

    እንደ አካባቢው ማህበረሰብ ዕምነት አቴቴ ወቅት ተጠብቆ ፈጫሳ ካልተከበረላት የህፃናትን፣ የአዛውንቶችንና የሴቶችን ጤንነት ትፈታተናለች፡፡ የእነዚህን ደህንነታቸውን ለመጠበቅም ከበራው በጥቅምት፣ በታህሳስ፣ በሚያዚያና በሀምሌ ወራት ይካሄዳል፡፡ በአካባቢው በአብዛኛው አቴቴ የምትከበረው በሀምሌ ወር ሲሆን ለከበራውም ማክሰኞ፣ ሀሙስና ቅዳሜ ቀናት ቅዱስ ቀናት እንደሆኑ ያታመናል፡፡

     

    አቴቴ የሚከወንበት ቤት አዘውትረው ምግብ የሚያበስሉበት፣ የሚመገቡበትና ብዙ ጊዜያቸውን የሚያሳልፉበት ቤት ወይም ጫት ቅቀላና ለጭዳ በሚዘጋጀው አነስተኛ ጎጆ ቤት ውስጥ ሊሆን ይችላል፡፡ ነገር ግን እኔ ምልከታ ባደረኩባቸው ሶስቱም ክዋኔዎች የተከወኑት ሁልጊዜም በሚጠቀሙበት ቤት ውስጥ ነው፡፡ ቤቱ ዘወትር የሚጠቀሙበት ቢሆንም ለዚህ ዕለት የተለየ የቤት ዝግጅት ያስፈልጋል፡፡ በተገኘሁባቸው ሁሉም ክዋኔዎች ላይ ይህንኑ መመልከት ችያለሁ፡፡ ስርዓተ ክዋኔው የሚደረገው ቅዱስ ቀናት ናቸው ተብሎ ከሚታመንባቸው መካከል አመቺ የሆነውን በመምረጥ ሲሆን አመሻሽ ላይ ከብት ከገባ በኋላ ይደረጋል፡፡

     

    የአቴቴ ክዋኔን በተመለከተ ሰፊ መረጃ ያገኘሁበት ወ/ሮ ፈለቀች አልታዬ ቤት ማክሰኞ ቀን የተደረገው ነው፡፡ ከዋኟ ከምሽቱ 12፡00 ሰዓት አካባቢ አቴቴ የሚሉበትን ቤት ለከበራው በሚያመች መልኩ ያሰናዱታል፡፡ ይህን ክዋኔ ያደረኩበት ቤት ምድር ቤት እና ዘወትር ለምግብ ማብሰያነትና መመገቢያነት የሚጠቀሙበት ሲሆን በአማካኝ 7 ሜትር በ5 ሜትር የሚሆን ስፋት አለው፡፡ ቤቱ ምድር ቤት እንደመሆኑ መጠን ጣሪያው ላይ የላይኛው ፎቅ ቤት ርብራብ በጉልህ ይታያል፡፡ መግቢያ በሩ በስተ ምዕራብ አቅጣጫ የሚገኝ ሲሆን ከበሩ በስተቀኝ አንድ አነስተኛ በቀርከሃ የተከፈለ ክፍል (ጓዳ) ይገኛል፡፡ በግድግዳው ስር ዙሪያውን መደብ በመኖሩ ታዳሚዎች እዛ ላይ ይቀመጣሉ፡፡ ከበሩ በስተግራ በኩል ባለው ግድግዳው ላይ ደግሞ አንድ ቆጥና ሁለት ዘረንጋዎች ይገኛሉ፡፡ ቆጡ ላይ የማገዶ እንጨት በጪስ እንዲደርቅ ተደርድሮበታል፡፡ ከሁለቱ ዘረንጋዎች መካከል አንዱ በምዕራባዊ ግድግዳው ላይ የሚገኝ ሲሆን የተለያዩ አነስተኛ መጠን ያላቸው መገልገያ ቅሳቁሶች ተደርድረውበታል፡፡ ሁለተኛው ዘረንጋ በደቡባዊው ግድግዳ ላይ ሲገኝ ከዋኟ ተቀምጠው ለሚሰሩበት ምድጃ ቅርብና ለምግብነት እንዲሁም ለክዋኔው የሚያገለግሉ ነገሮች የተደረደሩበት ነው፡፡

     

    ቤቱ አስፈላጊው ፅዳት ተደርጎለታል፡፡ በቤቱ በምስራቃዊና በደቡባው ግድግዳዎቹ መጋጠሚያ ስር በክብ ቅርፅ መሬት ላይ በተሰራው ምድጃ ዙሪያ እርጥብ ቄጤማ ተጎዝጉዞ ቡና ቀራርቧል፡፡ ከዋኟ ከምድጃው እሳት ለመገልገልና ሌሎቹን የአቴቴ ክዋኔዎች ለማድረግ በሚያመቻቸው መልኩ በምድጃው ዙሪያ በተሰራው መደብ ላይ ተቀምጠው ለክዋኔው የተዘጋጁትን ነገሮች ያቀራርባሉ፡፡ ክዋኔውን ለመመልከትና ለመሳተፍ በቦታው የነበርነው 7 ሰዎች ስንሆን 3ቱ ልጆቻቸው፣ 2ቱ የልጅ ልጆች፣ 1 የእኔ ረዳትና እኔ ነበርን፡፡

     

    ለክዋኔው የሚያስፈልጉት ሁለት ማሰሮ ቅንጬ፣ የቀለጠ ቅቤ፣ ሶስት ድፎ ዳቦ፣ ቂጣ፣ ሰባት ድፍን ቡና፣ ጭሳጭስ (ድኝ፣ ከርቤና ሌሎች የጭስ አይነቶች የተቀላቀሉበት)፣ ጠላ፣ ጠጅ ሳር፣ ሽቶ ሳር እና የሚፈላ ቡና ሲሆኑ ሁሉም በምድጃው ዙሪያ በተጎዘጎዘው ቄጤማ ላይ ይቀርባሉ፡፡ በጫት ቅቀላና በጭዳ ወቅት እንደሚደረገው ሁሉ በዚህም ዕምነት ውስጥ አምልኮው የሚደረገው በምሰሶ ስር ነው፡፡ ስለዚህ ክዋኔው የሚደረግበት ቦታ ከምሰሶው ባይርቅ ይመረጣል፡፡

     

    ከዚህ በኋላ የከበራ ክዋኔውን መጀመሪያ ጊዜ ነው፡፡ አቴቴ ለከበራ ቀኗ ብቻ የሚለበስ የክብር ልብስ አላት፡፡ ልብሱ ከጥጥ ፈትል የተዘጋጀ ጥቁር ጥለት ያለው ጥብቆ (ቁመቱ ከጉልበት የማያልፍ ቀሚስ)ና ከአንደኛው ጫፍ ጥቁር ጥለት ከሌላጫው ጫፍ ደግሞ ቀይ ጥለት ያለው የአንገት ልብስ ሲሆን ከከበራው በኋላ እስከ ቀጣዩ ከበራ ድረስ በክብር ተጠቅልሎ ሳጥን ውስጥ ይቀመጣል፡፡ ከልብሱ በተጨማሪም አቴቴ የምትመለክበት ዋነኛ መሳሪያዎች ሶስት ጨሌዎች ናቸው፡፡ ከዋኟ የክብር ልብሷን ከተቀመጠበት አውጥተው ከለበሱ በኋላ ጨሌዎቹ የቀለጠ ቅቤ ተነክረው አንገት ላይ ይጠለቃሉ፡፡ ነገር ግን የአቴቴ ከበራውን እራሳቸው ካልጀመሩት (ከቤተሰብ ከወረሱት) የክብር ልብሱን መልበስም ሆነ ጨሌዎቹን አንገት ላይ ማድረግ አይገደዱም፡፡

     

    ጨሌዎች የሚዘጋጁት በባህር ውስጥ ከሚገኝ ባልጩት የሚባል የድንጋይ አይነት ነው፡፡ ሶስቱም የተለያየ ቀለማት እና ስያሜዎች አሏቸው፡፡ በቁመት ከሁለቱ በተወሰነ መጠን ረዘም የምትለው ጥቁር ሰማያዊና ነጭ ቀለማት ካላቸው ዶቃዎችን የተዘጋጀች ስትሆን ስያሜዋም አቴቴ ግንቢ ይባላል፡፡ አረንጓዴ ቀለም ያላት ጨሌ አቴቴ ሐራ ስትባል ጥቁር ሰማያዊ፣ ነጭና ቀይ ቀለማት ካላቸው ጨሌዎች የምትዘጋጀው ደግሞ አቴቴ ዱላ በመባል ትታወቃለች፡፡ በቁጥር ይከፋፈሉና ገመዱ ይቋጠራል ወይም በመጠን ከፍ ያለ ዶቃ ይደረግበታል፤ ይህ መክተሪያ የሚባል ሲሆን በቁጥር የተለዩት ዶቃዎች እንዳይቀላቀሉ የሚያደርግ ነው፡፡ እነዚህን ዶቃዎች ቁጥር አመጣጥኖ የሚከትር፣ የሚያስርና ትርጓሜያቸውንም የሚያውቅ ሰው ጨሌ አሳሪ ይባላል፡፡

     

    እርጥብ ሳር በተጎዘጎዘበት ወንፊት ላይ የቀለጠ ቅቤ በጣባ (ትንሽ ሳህን መሳይ ሽክላ) ተደርጎ ይቀርባል፡፡ እጣኑና ሰንደሉ በደንብ ከተጨሰ በኋላ ጨሌዎቹ የጣባው ቅቤ ውስጥ ሶስት ጊዜ ይነከራሉ፡፡ ቅቤ ከተነከሩ በኋላ በአቴቴ ግንቢ፣ ሓራና ዱላ የተሰየሙት ጨሌዎች በቅደም ተከተላቸው መሰረት አንገት ላይ ይነገታሉ፡፡ በመቀጠል ለከዋኟ ጨሌዎቹ በቀረቡበት ወንፊት ላይ ሳህን ተደርጎ የቀለጠ ቅቤ እና የተቆሉት ሰባት ድፍን ቡናዎች መካከሉ ላይ ተጨምሮበት ይቀርባል፡፡ ከወንፊቱ ላይም ሶስት ሳሮችን በቀኝ እጅ ሶስቱን ደግሞ በግራ እጅ በመያዝ ከቅንጬው ላይ በሳሩ ቅቤ እየተነከረ አንገት ላይ የተንጠለጠሉት ጨሌዎች ሶስት ግዜ ይቀባሉ፡፡ ይህን በሚያደርበት ወቅት ‘‘እሊሊሊሊሊሊ…. አቴቴ ግንቢ አቴቴ ሐራ አቴቴ ዱላ በሳርሽ በለምለምሽ በጨፌሽ ልጆቹንም ከብቶቹንም ቀዬውንም ጠብቂ ለአመቱ ደግሞ በሰላም ካደረስሽን ከዚህ በላይ ደግሰን እናከብርሻለን’’ እያሉ ያመሰግኗታል ይለምኗታልም፡፡ ከዋኟ ቡናዎቹን በጥርሳቸው እየሰባበሩ ወንፊቱ ላይ ወደሚገኘው ሳር ይበትኑታል፡፡ ትርጓሜውም ችግራችንን እንደዚህ አድቅቀሽ አስወግጂልን እንደማለት ነው፡፡

     

    የተቀቀለው ቅንጬም ከሁለቱም ማሰሮዎች ተቀንሶ ለተሳታፊዎቹና ለከዋኟ ይቀርባል፡፡ ሁሉም ሰው ከመቅመሱ በፊት ለከዋኟ ከቀረበው ላይ መጀመሪያ ለመንፈሷ ሶስት ጊዜ ተቆንጥሮ ይጣል፡፡ ከመንፈሷ ቀጥሎ ከዋኟ ይቀምሱና ሌሎቹ የቤተሰቡ አባላት እንዲመገቡ ይደረጋል፡፡ ቡናና ጠላ እየተጠጣ ቅንጬው ይበላል፡፡ የጨሌዋ አምላክ ትቃጠላለች ተብሎ ስለሚታሰብ በርበሬና ጨው ነክ ነገር በክዋኔው ላይ ለምግብነት አይቀርብም፤ ከዋኟም መመገብ የለባትም፡፡

     

    በምሽት አቴቴ ግንቢ አቴቴ ሐራ አቴቴ ዱላ ተብላ የተጠራችው መንፈስ ልጆቹንና ከብቶቹን በምህረት ስትጎበኝ ታድራለች፡፡ በማግስቱ ጠዋት ቡና ተፈልቶ፣ አንድ ድፎ ተቆርሶ ከሶስት ሪሚጦዎችና ኑግ ተደርጎ ማታ የተጎዘጎዘው ቄጤማ ተጠርጎ ይጣላል፡፡ ይህ ሂደት መንፈሷን መሸኛ ሲሆን ጨሌ ጠረጋ ይባላል፡፡ ጠረጋው ሲጠናቀቅ ለጨሌዎቹ ማስቀመጫነት በተዘጋጀው አነስተኛ ሙዳይ ውስጥ ሽቶ ሳር፣ ጠጅ ሳርና ቅቤ ተደርጎበት ይከተቱና ለቀጣዩ ከበራ ይቀመጣሉ፡፡

     

    ከወ/ሮ እቴነሽ ጋር ባደረኩት ቃለ ምልልስ አቅም ያላቸው ሰዎች ለአቴቴ ቀይ ሴት በግ የሚያርዱ ቢሆንም ይህ በብዛት አይታይም፡፡ እኔም በምልከታዬ ይህንን አልተመለከትኩም፡፡ ነገር ግን ከበራውን ለመጀመሪያ ጊዜ በአዲስ ጨሌ የሚያደርጉ ሰዎች ግዴታ እንደሆነ ገልፀውልኛል፡፡ ምክንያቱም በጨሌዎቹ ላይ የምታድረው መንፈስ እንድትለምድ ጨሌዎቹ በቀይ ሴት በግ ደም መነከር አለባቸው፡፡ አንዳንዶች ጨሌዎቹን ብቻ ሳይሆን ራሳቸውም በዚሁ ደም እንደሚነከሩም ገልፀውልኛል፡፡

     

    አቴቴን የሚከውን ሰው ስርዓተ ክዋኔውን ማቋረጥ ከፈለገ ስርዓቱን ተከትሎ መሆን አለበት፡፡ ሁለት አይነት የማቋረጫ መንገዶች አሉ፡፡ አንደኛው ጨሌዋን ለሚፈልጉ ሰዎች መሸኛ ሁለት ቁና እህልና ሃያ ብር አድርጎ መስጠት ሲሆን ሁለተኛው ውሃ ወይም እሳት ውስጥ መጨመር ሲሆን ከዚህ በኋላ የጨሌዋ መንፈስ በእነርሱ ላይ ስልጣን እንደሌላት አጠንክረው የሚገልፁበት መንገድ ነው፡፡ የመጀመሪያው ተመራጭ መንገድ ነው፡፡ ምክንያቱም ሰላማዊ ባልሆነ መንገድ ፈጫሳን ማቋረጥ በአዛውንቶችና በልጆች በተጨማሪም በከብት ላይ ችግር ያስከትላል ተብሎ ይታመናል፡፡ የሚያስከትለው ችግር በከብቶች ላይ የመራባት ሂደትን ይቀንሳል እንዲሁም ለሞት ይዳርጋል፤ በልጆች ላይ ደግሞ የአይንና የልብ በሽታዎችን ያስከትላል በተጨማሪም ትዳር እንዳያገኙ ያደርጋል ተብሎ ይታመናል (በ15/11/2006 ዓ.ም. የተደረገ ምልከታና ከወ/ሮ ፈለቀች፣ ከወ/ሮ ሙላቷና ከአቶ ዘውዴ ጋር የተደረገ ቃለ ምልልስ)፡፡

    Read more
  • Woyyaanee Maaltu Raasa Laata? Jijjiirama Tartiiba Qubee Afaan Oromoo Ilaalchisee Yaada Kenname Dr. Eshete Gemeda

    Bofa Dhakaa Keessaa, Nama Bifa Bineensaa: Kan Dhiigaan Machaa’ee Dawaa Hin Qabu

    Woyyaanee Maaltu Raasa Laata? Jijjiirama Tartiiba Qubee Afaan Oromoo Ilaalchisee Yaada Kenname

    Dr. Eshete Gemeda

    Afaan saba tokkoo mallattoo saba sanii qofa osoo hin ta’in, jireenya fi eenyummaan isaatiifis hundeedha. Aaadaan, dhuudhaan, sabboonummaanii fi ofitti-amanuun afaaniin alatti jiraachuu hin danda’an. Akka saba tokkootti teknolojiidhaan guddatanii addunyaa keessatti oflaaluun afaan irratti kan hundaa’edha. Yoo afaan saba tokkoo qancaraa (stagnant) ta’e, yookaan ammo yoo du’aa deeme, sbani sun hin jira jechuun nama dhiba.

    Duulli roorriftoonni Abashaa waggaa 145 guutuu Afaan Oromoo balleessuf godhaa turan, kan ammas godhutti jiran, kanaan alatti kan laallamuu miti. Duulli ardha Woyyaaneenii fi kittillayyoonni isii afaan, aadaa fi duudhaa Oromoo balleessuuf godhaa jiran kun, akkuma baratame “Oromummaa haquu” irratti kan xiyyeeffate waan ta’eef, tarkaanfii asiin booda ummanni Oromoo fudhatuuf Woyyaanetu ittigaafatama.

    Sirna Woyyaanee dukkanaawaa bifa “Apartaayidiitiin” (Apartheid System) bocame (designed/structured) kana keessatti, balaan kana jedhamee himamuu hin dandeenye baa’etu ta’e. Woyyaantonni bifa bineensaa kan dhiiga saba keenyaa dhangalaasuu malee akka ilma namaatitti nama waliin jiraachuu hin dandeenye, dhiigaan machaa’uudhaan raatiinsa tokko irraa gara raatiinsa biraatti tarkaanfachuu ittifufaniiru. Yammu kana godhan hundumaa, kan meeshaa ta’uudhaan duguuggaa sanyii ummata Oromoo irratti akka raawwatamu kan godhan, hooggantootaa OPDOti.

    Kan qabeenya Oromoo saamee Woyyaanee saamsisiisu OPDOdha, kan ilmaan Oromoo lafa isaanii irraa buqqisee alagaa dhaalchisu OPDOdha, kan mana mana irra deemee saba Oromoo ajjeesee ajjeesisiisu, OPDOdha, kan diinaa tumsee lammiiwwan keenya man hidhaatti guru OPDOdha, kan Woyyaanee fira godhatee, ilmaan Oromoo kan kumaatamatti laakkawaman biyya isaanii keessaa baqachiisu OPDOdha, kan Woyyaanee gargaaree hayyoota Oromoo hojii irraa ari’u OPDOdha, kan hayyoonni keenya hojii dhabanii, hiyyummaa jalatti kufanii dhakaa falaxan godhe OPDOdha. Gabaabbinatti, diina aangomsuudhaan ilmaan Oromoo akka biyya isaanii keessatti gidirffaman kan ulee ta’ee Woyyaaneen akka dalluu baaftu godhe hooggantoota OPDOti. Kanaafuu, hooggantoonni Jaarmayaa maxxanaa kanaa Oromoodha jechuun nama dhiba. YOMA KUNIS TA’E, WANTI OPDO IRRATTI DUULUU IRRAA OFQUSANNUUF, WAAN SABBOONTONNINII fi GOOTONNI QAQAALIIN SABA OFIITIIF QUUQAMAN JAARMAYAA KANA KEESSA JIRANIIF.

    Akkuma asiin dura barreeffama darbe irratti kaasetti, wanti Obboo Lammaa Magarsaa afaan damma dibatee Ummata Oromoo haasa’uu fi gidiraan duubaan (harka lafa jalaatiin) ummata Oromoo irratti hojjatamu walfaallessa.Yeroo hundumaa haasawa isaatiin booda gidiraan Woyyaaneen saba keenya irratti raawwattu hammaachaati deema. “Afaaniin Sheik Husseein jedhaa, harkaan gara mukaa,” jedha Oromoon yoo mammaaku. Fuula bifa lamaa qabu muldhisuudhaan abbaa fakkaachuun hin danda’amu.

    Ummata Oromoo burjaajessanii, injifannoo hamma ardhaatti karaa “Afaan Oromootiin” argame kana “suuta suutaan” balleessuuf jecha, “Qubee Afaan Oromoo” kan waggoota 27 ittiinbaratamee, ittiinhojjatame jijjiiruun, akka hooggantoonni OPDOtii fi Woyaaneen ummata keenya balleessuuf murteeffatan agarsiisa.

    Dargiin ummata Oromoo garboomffachuuf jecha, tooftaa baafatee “Labsii Lafaa” (Land Proclamation) lallabe. Yoo isa kana godhu, sabni Oromoo dachee ofii dhuunfatee injifannoo dhiigaan argate san hin mirkaneeffata (hin eeggata) jedhee hin yaanne. Kanaafuu, “suuta suutaan” lafa Oromoo deebisee nafxanyoota kennuuf jecha, “Quphsiisa Gandaa” (Villagization) jedhuudhaan, ummata Oromoo lafa isaa irraa buqqisee. Sirna dukkanaa Haile-Sellaasee deebisee, ummata Oromoo hiyyoomsee, balleessuuf jecha, osoo asiif achi raata’u, ofiifuu duguugamee manca’e.

    Ardhas wanti mootummaan Tigree “Afaanii” fi “Aadaa” Oromoo irratti hojjachaa jiru kanuma. Lafti kan ummataati erga jedheen booda, maqaa “Investmentii” (Investment) jedhamuun lafti Oromoo saamameera. Kunis issa hanqatee (quubsuu dadhabee), “Maastar Pilan” (Master Plan) jedhee Oromummaa balleessuuf erga saganteeffateen booda, wareegama saba keenya gootichaatiin shirrii diinaa kun fashalaayeera.

    Akkum “Labsii Lafaa” kan bara Dargii san, “OPDOnii fi Woyyaaneen, “Qubee Afaan Oromoo” sadarkaa “Elementarii” (Elementary level) iraa hanga Yuniversiititti, akka baratamu seeraan murtaa’ee, wagoota 27 guutuu ittiinbaratameera.

    Akkuma Dargiidhaa, Woyyaaneenii fi hooggantoonni OPDO yoo kana godhan, “Afaan Oromoo” akkanatti guddatee, addunyaa guututti beekkamee, bakka olaanaa nigaya, jedhanii hin tilmaamne. Haalli kun muddama guddaa keessa isaan galcheera. Erga “Qubeen Afaan Oromoo” hojii irra oolee eegalee, yeroo kudhan jijjiirraan irratti godhhameera. Yeroo kana hundumaa wanti “Oromummaa fi sabboonummaa cimsu” “Kaarikuleemii” (Curriculum) keessaa akka baduu danda’u harka lafa jalaatiin irratti hojjatamaa tureera. “THE OROMOO LANGUAGE IS NOT OLY SUPPRESSED, BUT ALSO MUTILATED.” Qubee Afaan Oromoo irrattis duguuggatu raawwatamaa jira jechuudha.

    Akkuma sila jedhe, Woyyaaneenii fi ergamtonni isiidhaa, kallattiidhaan Qubee Afaan Oromoo akka badu godhuu waan dadhabaniif, tooftaa biraa yaaluu qaban. Akkuma Dargiidhaa harka lafa jalaatiin Afaan keenya balleessuuf yookaan akka hin guddanne “qancarsuudhaaf” (to reduce it to nominal existence and/or stagnant level) baldhinaan akka saganteeffatan karaa adda addaatiin irra gayameera.

    Afaan hundeen isaa “Laatiina” ta’e (Latin originated Language) addunyaa guututti, “Qubee” “A/a” jedhuun jalqaba. Afaan Oromoollee “Afaanota Addunyaa” kan uumamni isaanii “Laatiina ta’een” addatti laallamuu hin danda’au.

    Sabni Oromoo Afaan isaa kan alagaan jala balleesse deebiffachuuf jecha, wareegama kana jedhamee himamuu hin dandeenye kafaleera. Sabboontonninii fi hayyoon qaqaallin sababa kanaaf dararamanii ajjeefamaniiru. Akkuma “Lafa Oromoo,” dubbiin “Qubee Afaan Oromoottis” “dubbii jireenyaa fi du’aati.” Woyyaaneenii fi dabballoon isii kan waan godhan hin beekne, Qubee Afaan Oromoo kan dhiiga ilmaan Oromootiin jiraachuu danda’e, jijjiiruuf mirga hin qaban. Akka ardha dabballoonni Woyaanee “Soofaa Garbummaa” irra gaangalachaa qoosan osoo hin ta’in, Qubeen Afaan Oromoo du’a jalaa ba’ee bakka amma jiru kana ga’uu kan danda’e, qorannaan waggoota dheeraa fudhate godhameeti. Diinni dhiiga ilmaan Oromootiin harka dhiqate, waa’ee guddina afaaniititti irkkachuudhaan, dhaloota haarawa “maataan bilisoome” burjaajessuuf raata’uu dhiisuu qaba. Woyaaneenii fi hordoftoonni “Goobana Dacee” osoo ummata keenya tuttuquu irraa ofqusatanii isaanii woyya. “LUKKUUN HAATEE HAATEE, ALBEE ISII QALU BAATI,” jedha Oromoon yoo mammaaku. Akka saree maraattee raata’uun kun “SUNAAMII FIDUUN ISAA WAAN HIN OOLLE.”

    Akkuma armaa olitti tuqeetti, Qubeen Afaan Oromoo kan waggoota dheeraa hojii irra oole kun, hayyoota Oromootiin qorannaan olaanaan irratti godhameeti. Inni kun ammo hamma ardhaatti milkaa’ina gudddaa argamsiiseera. Akkuma baratame, Woyyaaneenii fi lukkiileen isii jireenya Oromootii fi waan saba kana guddisu maraa balleessuu irratti cichanii hojjachuun, sagantaa isaanii kan duraa godhataniiru. Oromummaa fi waan Oromoon qabdu hunda diiguuf dhakaan isaan garahingalchin hin jiru. Dabballoonni Woyyaanee kan shiraan leenjifamanii maqaa Oromootiin daldaluudhaan dalluu baasan, hojiin isaan irratti bobba’an kanuma. “Ilmaan hattuun oomishte mataa boruuf ittiinyaadan hin qaban.” “THIS IS the TRAGEDY of the ROBOTIC PEOPLE.”

    Jijjiirraa Tartiiba Qubee Afaan Oromoo” iilaalchisee, sababni warri waa’ee kana irratti hojjatan dhiyeessan, waan hundee hin qabne. Qorannaan isaan goone jedhanis soba akka ta’e mulddhateera. Afaan saba tokkoo guddisuuf “Tartiiba Qubee” afaan sanii jijjiiruun barbaachisaa miti. Woyyaaneenii fi dabballoonni isii tapha amma taphatan kan yoo qopheessan, xiyyeeffannaan isaanii - DAA’IMMAN OROMOO AFAAN ISAANII KAN DHALOOTAA JIBBISIISANII KOOMEE DIINA JALATTI AKKA KUFAN GODHUUDHA. Shiftoota dhiigni macheessee hin galu malee, dhaloonni keenya haarofni, garbicha “Afaan” ofii hin qabne ta’ee, “Afaan Ergisaatiin” (borrowed language) hidhamee, booji’amaa diinaa akka hin taane, wareegama olaanaa kafalee muldhiseera.

    Afaan Oromoo guddisuudhaaf “Tartiiba Qubee” jijjiiruu osoo hin ta’in, “AADAA, SEENAA, DUUDHAA, SAFUU fi SABBOONUMMAA” Oromoo irratti kan hundaa’e qorannaa “SAAYINSIFFAA” (Scientific Research) godhuudha. Qorannaan akkanaa kun yoo godhamu, duraan dursee, wanti barbaachisu inni duraa, waan armaa gadii kanniin (kanneen) xiyyeeffannaa keessa galchuudha: 
    1. hawaasa hirmaachisuu (mari’achiisuu)
    2. hayyoota beekkomsa olaanaa qaban (highly trained 
    experts) hirmaachisuu (mari’achiisuu)
    3. barsiiftota hirmaachisuu (mari’achiisuu)
    4. barattoota hirmaachisuu (mari’achiisuu)

    Waa’ee guddina Afaan keenyaa ilaalchisee, murteessaan hayyoota keenyaa fi saba keena malee, “KOMPUTARRI” (computer) akkasi jedha, jechuudhaan waan jaarraa 21ffaa waliin hin deemne irratti haasa’uun nama saalfachiisa. Yoma wanti biyyoota guddatan irraa fudhannu jiraates, akka jaarraa 19ffaa yaada alagaadhaa kan “Afaanii fi Aadaa” keenya waliin hin deemne fudhannee masakkamuu hin dandeenyu. “The Woyyaanee and its followers do not have their own world other than imitating the anachronistic method of foreigners.”

    Woyyaaneenii fi dabbaloonni isiidha lafa teenya humnaan dhuunfatanii, qabeenya Waaqayyo ummata keenya badhaase saamanii, AFAAN, AADAA, DUUDHAA, SEENAA fi EENYUMMAA keenya balleessuudhaaf waan murteeffataniif, ummanni Oromoo osoo hin badiniin dura, akkuma asiin dura godhe san, tokkuummaadhaan ka’ee Mootummaa “Apartaayid” (Apartheid Regime) kana ofirraa buqqisuun barbaachisaadha.

    Faashistummaan Woyyaanee yoommiyyuu caalaa jireenya Oromoo waan sodaachisuuf, galtuuwwaan bifa bineensaa jalatti buluun ga’uu qaba. Osoo hin badiniin dura diina balleessuun filannoo (murtii) ilmaan Oromoo isa dhumaa ta’uu qaba.

    The Oromo nation will not negotiate its language in favour of the rule of Beasts.

    Read more
  • Prophet Suraphel Demissie has now removed that particular video as was requested by The World Waqefanna Organization.

     

    #Irreecha 
    Prophet Suraphel Demissie has now removed that particular video as was requested by The World Waqefanna Organization.

    In fact, Presence TV took preemptive action and removed many other videos related to Oromos.

    You can check its former location: 
    https://www.youtube.com/watch?v=rX1p6rOY_7c&

    Considering:

    1 - He sings and speaks in Afan Oromo at many of his conferences. 
    2 - There are Oromos who hold similar beliefs as he.

    He may not be as opposed to Oromo culture as he appears at that meeting.

    We will reach you when we receive further details.

    SiiTube

    Read more
  • A Letter to PM Hailemariam Desalegn - Waqeffannaa Oromo Addunyaa

    Waxabajjii 05.06.2017

    Dhimmi: vidiyoo balaaleffannaa Irreecha fi Waaqeffannaa kan «Prophet Suraphel Demissie» tin gama youtube fi «Presence Tv Channel» gaafa caamsaa 30,2017 faca’e laallata

    Waaqeffannaan Oromoo Addunyaa vidiyoo namni Prophet Suraphel Demissie jedhamu gaafa caamsaa 30.05.2017 gama Youtube, Facebook, Tv isaa presence TV channel (Amazing Deliverance) jedhamuun fi marsareetii isaatin facaase yoo arginu hedduu gaddine. Vidiyoo kanarratti qaanii tokko malee Irreecha fi waaqeffannaa xiqqeessuudhaan dubbatame (https://www.youtube.com/watch?v=rX1p6rOY_7c).

    Irreechi aadaa fi duudhaa Oromoo, Oromoota daangaa amantii kamuu qaxxaamuruurn akka biyyatti walitti fidee biyya alaalatittis ta’ee biyya keessatti keessattuu Hora Arsadee, Bishooftutti kabajamaa jira. Keessattuu bara as aanaa kana akka guyyaa biyyoolessaatti fudhatamaa dhufeera. Achittis ilmaan keenya, obbolaan keenya bara 2016 gumaata lubbuu ofii kaffaluu niyaadanna. Irreechi kan amantii tokkoo qofa osoo hintaane Oromoo hundaafuu calaqqee eenyummaa isaati.

    Waaqeffannaanis amantii Oromoo ganamaa yoo ta’u sabni Oromoos ta’ee saboonni biraa Waaqa Gurraachatti bara dheeradhaaf amanaa kan jirani. Waaqeffannaan bishaanitti, gaaratti, meeshatti, lagatti hinamanu. 

    Haata’u malee namni Prophet Suraphel Demissie jedhamu guyyaa 30.05.2017 haala nama qaanessuun irreecha fi waaqeffannaan akka waan bishaanitti bulanii, xiqqeessudhaan, salphisuudhan arrabsee youtube, Facebook fi tamsaasa TV isaa akkasumas marsaretii isaatirraan dabarsee jira. Facebook kanas namni 37 000 akka hordofufi namni hammasii jaalatu mul’ata.

    Aadaa saba guddaa Afrikaa, aadaa fi duudhaa akkasumas amantii Oromoo arrabsuun salphisuufi xiqqeessun kan bara dheeraf itti turan ta’us bara dammaqiisi fi guddinni jiru kana keessatti akkanatti saba Oromoo xiqqeessun fudhatama hinqabu. Hedduus nama guba. 

    Ummanni Oromoo rakkina dhalatu karaa nagaatin furachuudhaf aadaa bara dheera qaba.Kanarraa kan ka’e Waaqeffannaan Oromoo Addunyaa Prophet Suraphel Demissie akka inni saba Oromoo dhiifama gaafatu, vidiyoo arrabsoo kanas tamsaasa mararraa haqu gaafanna. Kuni yoo kabajamuu baate ummanni Oromoo nagaa jaalatu waan ofii immoo kan rooroo ofirraa dhoowwachuu danda’u ta’uu ibsuudhan waan san booda walitti deebinu ta’a.

    Waqeffannaa Oromoo Addunyaa

    Garagalcha:
    Waajjiraa Pirezidaantii Federaala, demokiratawaa republikii Tophiyaa: Kabajamaa obbo Mulatuu Tashoomaa
    Waajjira Muumicha Ministeeraa, kabajamaa obbo Haile Mariam Dessalegn
    Waajjira Caffee Oromiyaa – Kabajamaa obboo Lammaa Magarsaa
     
     

    (የአውስትራሊያ ዋቄፈና ማህበር, ሰኔ 6 ቀን 2017) የአውስትራሊያ ዋቄፈና ማህበር ፕሮፌት ሱራፌል ደምሴ በሜይ 30 ቀን 2017 የለቀቁት የስብከት ቪድዮ የኦሮሞን ህዝብ የዋቀፋና እምነት እና የእሬቻ ባህልን የሚያቋሽሽና የሚያጥላላ የተሳሳት ስብከት መሆኑን አስተውለዋል።

    ማህበሩ ሰኔ 6 ቀን 2017 ባወጣዉ መግለጫ እንዳስታወቃዉ  ይህ የተሳሳት ስብከት በሰላማዊ ህዝቦች መካከል ተከባብሮ የመኖር መንፈስን የሚያደፈርስም ነው።   ስለእግዝሃብሄር የሚሰብክ አንድ ፕሮፌት የህዝብ እምነት፣ ባህልና ማንነት  ሲያጥላሉ ስንመለከት እጅግ ሀዘን ተሰምቶናል።

    የኦሮሞ ህዝብ የተለያዩ እምነት ያለው ህዝብ ሲሆን ለአመታት ከራሱም ሆነ ከሌሎች ህዝቦች ጋር ተከባብሮ የኖረ ህዝብ ነው። የኦሮሞ ህዝብ ለዘመናት የተፈጠሩ ችግሮችን በሰላም የመፍታት ባህል ያለው፣ የሌሎችንም ህዝብ እምነትና ባህል አክባሪ ህዝብ ነው።

    ዋቄፈና የሚለዉ ቃል የመጣው ዋቃ ከሚለዉ የኦሮሚኛ የአንድ አምላክ ስም ነዉ። ዋቃ ማለት አንድ አምላክ ለሚለዉ የፈጣሪ ስም የኦሮሚኛ መጠሪያዉ ሲሆን፤ ዋቄፈና ማለት ደግሞ በአንድ አምላክ መገዛትን እና አንድ አምላክ ማመንን ያመላክታል።ዋቄፈና በኦሮሞ ህዝብ ዘንድ ከክርስትና እና ከእስልምና ወደ ኢትዮጵያ መምጣት ቀድሞ የነበረ እምነት ነው።

    እሬቻ በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ኦሮሞዎችና ሌሎችም ህዝቦች በአለም አቀፍ ደረጃ እንዲሁም በተለይ በሆረ አርሰዴ / ቢሾፍቱ ለብዙ አመታት ሲያከብር የኖረና ያለ መሆኑ አይካድም። በዛሬው ጊዜ በተለይ ለኦሮሞ ህዝብ እሬቻ እንደ አገር አቀፍ በዓል እየተወሰደ ነው። የትኛውም እምነት ያለው ኦሮሞ እንዲሁም ሌሎችም ህዝቦች ብዙ ቱሪስቶችን ጨምሮ የሚሳተፉበት ትልቅ አለም አቀፍ በአል ሆኗል። እሬቻ የሁሉም ኦሮሞች የማንነት መገለጫ ነው።

    ነገር ግን የፕሮፌት ሱራፌል ደምሴ የሜይ 30 ቀን 2017 የተሳሳት ስብከትና አመለካከት በሰላማዊ ህዝቦች መካከል የነበረዉ ተከባብሮ የመኖር መንፈስን የሚያደፈርስ ነው። ይህ የተሳሳት ስብከትና አመለካከት በኦሮሞ ህዝብም ሆነ በሌሎች ሰላም ወዳድ ህዝቦች ዘንድም ተቀባይነት አይኖረውም።

    ለዚህም ፕሮፌት ሱራፌል ደምሴ፣

    1. የኦሮሞ ህዝብን ይቅርታ እንዲጠይቁ
    2. ይህንን ጠብ አጫሪ ቪድዮ ከሁሉም ሚዲያ ላይ በአስቸኳይ እንዲያነሱትና
    3.  ይህ ዐይነት የተሳሳት ስብከት እንዳይደገም እንጠይቃለን።

    በዚህ አጋጣሚ በእምነት ውስጥ ተደብቆ  የህዝብ እምነት እና ባህል ማንቋሸሽ የእግዝሃብሄር መንገድ እንዳልሆነ  ለማስገንዘብ እንወዳለን።

    ሙሉ መግለጫ ከአውስትራሊያ ዋቄፈና ማህበር የተሰጠ መግለጫ

    Read more